Юрий Гуралюк (guralyuk) wrote,
Юрий Гуралюк
guralyuk

Статья А.Белого (gorliwy_litwin) перепечатана на основном польском консервативном сайте

Наше местное

konserwatyzm.pl

"Не стать "сардинами" для нацистов". Эта статья была в прошлом году перепечатана российскими и еврейскими СМИ в разных странах. Теперь, вот, вышла в Польше. Вызвала у нас в националистической среде просто невероятно бурную реакцию.

Там речь идет о неразрывной связи белорусской националистической традиции с коллаборацией времени 2МВ. Написана с позиций католика, литвина по культурной идентичности. Оба момента особенно ценны, т.к. наш местный национализм часто мимикрирует под прокатолическое движение и пытается подавать себя как движение литвинское, стремящееся перевести белорусскую идентичность на какой-то фазе в идентичность литвинскую. Свядомая публика также мимикрирует и под либерализм и из-под либерализма "сражается" с советской антинацистской традицией как бы стандартными либеральными тезисами: партизаны - это НКВД и т.д. На деле там конечно цели попроще, чисто этнократические. Ну и подразумевается, что в ходе национального возрождения произойдет переход белорусов сначала к несоветской идентичности и отказу от партизанской традиции и антинацизма, затем - к католической или греко-католической культурной идентичности от православной, затем - к литвинской от славянской или хотя бы восточно-славянской ("общерусской", там есть варианты).

В этом смысле появление в публичном пространстве нашей местной культуры в последние годы людей с литвинской идентичностью и фундаментальными католическими ценностями, которые заняли очень жесткую антинацистскую позицию - для свядомай культуры достаточно болезненно. "Новые" литвины - католики еще и подчеркивают свою лояльность власти и непосредственное культурное происхождение от той части литвинской традиции, которая не была прервана белорусским национальным движением конца 19-го ст. Для этих людей Адам Мицкевич - естественный культурный герой, а, вот, какой-нибудь Фабиан Акинчиц - естественный враг по всем параметрам. То есть они - не белорусы по идентичности. Советская традиция реальной нашей местнйо культуры им, конечно, чужда. Но они и не претендуют на борьбу с нею. Они позиционируют себя как маленькую культурно-этническую группу, даже просто традицию, почти чудом сохранившуюся от ВКЛ. И ищут просто своего места в обществе в качестве небольшого меньшинства. А с белорусским национализмом расходятся очень глубинно. Убийства католических ксендзов, которые коллаборанты проводили во время 2МВ для литвинов редкостно болезненны. Как и убийства просто католиков, например, в Хатыни. Плюс - чисто католичкое неприятие языческого в общем расизма нацистов.

Очень перспективно для культурной политики. Можно развить аутентичную традицию, не замарываясь проблемой адаптации в нее полицаев и т.д. Белорусский национализм в таком случае, раз уж он не смог отказаться от своих симпатий к коллаборантатм и от своей радикальной ненависти к существующему обществу, остается и дальше в маргинальном состоянии. Сближение с Европой и развитие самостоятельного государства, возможно, в таком случае не приведут у нас к "прибалтийско"-"украинскому" всплеску русофобии и этнической вражды. историческую нерусскую традицию можно будет адаптировать в общество спокойно и бесконфликтно. Для людей внешних по отношению к белорусской культуре или к восточной Европе в этих тонкостях разобраться - почти нереально. Но тут у нас эти тонкости важны.

Шумное появление этих аутентичных католиков-литвинов, нашедших свое место в обществе через антинацизм, - это основное культурное событие нашей местной культуры, думаю, даже не просто прошлого года. Может быть, это главное культурное событие даже последних лет 10. Сопоставимое по итогам даже с консолидацией общества вокруг независимого государства. Литвинство в такой вот интерпретации позволяет перейти к спокойным дискуссиям по своей глубинной истории и культуре, не рискуя развалить советскую антинацистскую скрепляющую все традицию. Литвины этого толка демаргинализуют древнюю историю и старую аутенчиную культуру, даже культуры, не провоцируя конфликты. Это - принципиально.

А теперь, значит, манифестационный текст аутентичной литвинской католической традиции перепечатан не только российскими и еврейскими СМИ, но и ведущим польским консервативным ресурсом. Если аутентичные литвины станут "послами" реальной белорусской культуры в культуре польской, если исторический антинацизм современной Беларуси найдет точку соприкосновения с польским историческим антинацизмом через польских консерваторов - это было просто идеально. Тогда этих аутенчных литвинов родное государство и общество должно будет холить, пестить и лелеять, как финны своих шведов. 100% - демаргинализация этого культурного меньшинства была бы гарантирована. Заняли бы свою важную функциональную культурную нишу. Получили бы возможность спокойно развивать свою культуру, которая свободна и от аморальности белорусского национализма и от его радикальной деструктивности и от претензий на доминирование в реально существующем обществе.

Осталось поднять значение этой местной антинацистской литвинской католической традиции, например, через какой-нибудь жест Папы Римского во время его визита сюда осенью и - можно будет говорить о том, что нам, возможно, удалось избежать мракобесной националистичсекой волны, через которую прошли и проходят соседние ВЕ страны, поцелованные чумным поцелуем традиции "полицаев".

***

Artykul z dnia: Wt, 14 lipca 2009, 11:47     Kategoria: Publicystyka

Ales Bialy: "Nie zostac „sardynkami” Nazistow."

W niedziele wieczorem 19 pazdziernika [1941 r.] w jadalni na bazarowym placu w Borysewie urzadzono bankiet na czesc niemieckiej armii. Przybyl oberszturmfurer Kraff i burmistrz Borysewa Stanislaw Stankiewicz i oglosili, ze niebawem rozpocznie sie "najwazniejsza akcja".



fot.

Nazajutrz rano 20 pazdziernika zebrano Zydow i rozpoczeto przewozic ich samochodami i pieszymi kolumnami w kierunku wykopanych wczesniej dolow. Gromadzono ich w wawozie w odleglosci 50 m od przygotowanych grobow. Przed rozstrzelaniem rozbierano i ukladali sie twarza w dol, wedlug slow Stankiewicza "metoda sardynek" w celu ekonomicznego wykorzystania miejsca. Zarzadzajacy gospodarka posterunku policji Jozef Majtak przywiozl wodke. Policjanci wypili i przystapili do "pracy". Wielu rannych zakopano zywcem. Doly byly posypane cienka warstwa ziemi, przez ktora przesaczala sie krew. Strumieniami ona mogla trafic do Berezyny. Na koniec grob pokrywali niegaszeny wapnem i dodatkowa warstwa piasku. Przez dwa dni tj. 20 i 21 pazdziernika 1941r., rozstrzelano 7245 Zydow. Jednakze, z doliczeniem innych prowadzonych w tym czasie akcji, liczba ofiar w Borysowie osiagnela 9 tys. W 1943 r. Niemcy rozkazali grupie jencow wojennych wykopywanie trupow Zydow i spalanie ich w wielkich ogniskach. Po zakonczeniu prac uczestnikow tej operacji rozstrzelano.

Takich epizodow w tragicznej historii Bialorusi podczas drugiej wojny swiatowej bylo wiele. Wydawaloby sie, ze kazdy moralnie zdrowy czlowiek nie powinien wahac sie przy ocenie takich zbrodni. Ale oto w ksiazce kultowego dla bialoruskich nacjonalistow pisarza Wladimira Orlowa wydanej w zeszlym roku pod tytulem “Imiona Wolnosci” Stankiewicz zostal przedstawiony zgola inaczej.

«W lata drugiej wojny swiatowej Stanislaw [Stankiewicz] byl wsrod tych, ktorzy starali sie wykorzystac nowe historyczne okolicznosci w interesie bialoruskiej sprawy, i to uwarunkowalo rozstanie sie z rodzona ziemia - na zawsze. On uwazal, ze nie moga zapomniec o Bialorusi , ci ktorzy maja ja w sercu». Dalej z tym samym patosem opisuje powojenna literacka i publicystyczna dzialalnosc Stankiewicza, czlowieka wyksztalconego i nieglupiego - juz w 1936 r. obronil na Uniwersytecie Wilenskim prace habilitacyjna (dysertacje) z zakresu bialoruskiej literatury, co w Polsce w tym okresie wymagalo nie malych wysilkow. Jednakze rozum i wyksztalcenie polaczyly sie w jego osobie z sadystycznym okrucienstwem i cynizmem - a czy malo bylo takich intelektualistow wsrod narodowych Niemcow? A przeciez po borysewskiej tragedi, udowodniwszy gospodarzowi «Nowej Europy» swoje oddanie, Stankiewicz otrzymal awans - zostal wyznaczony kims w rodzaju gubernatora jednego z 2-ch obwodow, na ktore dzielil sie generalny okreg «Bielorutienia», z centrum w Baranowiczach. Jego nietuzinkowe zdolnosci organizatorskie

i tu przejawily sie z pelna sila - przede wszystkim, w organizacji systemu totalnego zniszczenia wrogow «bialoruskiej sprawy», w jego rozumieniu. Nastepnym wedlug waznosci, po Zydach, wrogiem byli Polacy - i nie tylko przypuszczalni uczestnicy ruchu oporu, ale cala inteligencja, przedsiebiorcy, dzialacze koscielni, i w ogole wszyscy katolicy, ktorzy prowadzili jakakolwiek dzialalnosc spolecza. Proskrypcyjne listy przygotowane dla okupacyjnych wladz, byly prawie tozsame z wydaniem wyroku smierci dla znajdujacych sie na nich osob, z entuzjazmem tworzyli je miejscowi nacjonalisci. Wlasnie Baranowicze staly sie w czasie wojny prawdziwa «twierdza» bialoruskich kolaborantow. Stankiewicz byl jednym z inicjatorow stworzenia obozu koncentracyjnego w Koldyczewie w odleglosci 16 km od Baranowicz i wystaral sie dla nacjonalistow o «honorowa» role, praktycznie pelnoprawnego gospodarza dla 4-tej kompanii «elitarnego» 13-go batalionu SD, skladajacego sie z ideowych nacjonalistow, ktora to jednostka nie tylko pelnila sluzbe jako jego ochrona. W pierwszym etapie istnienia obozu jego komendantem byl dowodca tej kompanii Sergiej Bobko. Wedlug danych radzieckiej Nadzwyczajnej Panstwowej Komisji uzyskanych podczas prowadzonego sledztwa dotyczacego zbrodni popelnionych przez okupantow ustalono, ze w Koldyczewie zostalo zabitych i zameczonych 22 tysiace ludzi - Zydow, Polakow, Bialorusinow, Rosjan, Cyganow. Jeszcze jedna kompania tego sam batalionu chronila bardziej znany oboz smierci w Trosciencu pod Minskiem, czwarty w Rzeszy pod wzgledem ilosci wymordowanych ludzi po Oswiecimiu, Treblince i Buchenwaldzie, ale tam sie ona «zgubila» w ogolnej masie straznikow, tak niemieckich, jak i pochodzacych z krajow sasiadujacych z Bialorusia. Takiego «firmowego», czysto «bialoruskiego» obozu koncentracyjnego, jak Koldyczewo, nie bylo nigdzie i te zasluge mozna przypisac na rachunek Stanislawa Stankiewicza, intelektualisty i organizatora, ktory korzystal z bezgranicznego zaufania hitlerowcow. Wycofywal sie razem z nimi w lipcu 1944 r. do Niemiec do Berlina gdzie, az do samej kapitulacji wydawal nazistowska gazete «Ranica» («Poranek»), wzywajaca do wojny, az do zwycieskiego konca. A po wojnie, zwerbowany przez Amerykanow, przedostal sie razem z wspolbojownikami i wspolwyznawcami za ocean, przelewajac swoje bialoruskie poglady w redakcji Radia Swoboda i w calej powojennej emigracyjnej publicystyce.

Problem nie tylko w jednym Stankiewiczu, a w calej tendencji, ktora staje sie coraz wiekszym zagrozeniem. Mozna bylo by nie zwracac uwagi na pojedyncza ksiazke i dobor biogramow, ktory przedstawiany byl w latach 2006-2007 w Radiu Swoboda, jesli by ona nie byla swoistym wynikiem syntezy bialoruskiego nacjonalistycznego panteonu ostatniego dwudziestolecia (1988-2008) i faktycznie, nieujawniona czescia doktryny Bialoruskiego Narodowego Frontu i w mniejszym stopniu partii politycznych pozostajacych z nim w sojuszu. Imiona, ktore weszly do narodowego «kanonu», przez te 20 lat przeszly swoiste «dotarcie» w tysiacach publikacji on-line i na papierze, napisanych przez dziesiatki, jesli nie setki, autorow i dzisiaj, w czesci spoleczenstwa bedacego w opozycji, sa ogolnouznanymi «ikonami». Prawdobodobnie – bardziej na skutek nieuctwa i obojetnosci, niz z powodu swiadomego i realnego poparcia, a nie zafalszowanej, dzialalnosci w latach drugiej wojny swiatowej. Ale to i tak niewiele zmienia.

Praktycznie wszyscy nacjonalistyczni dzialacze czasow drugiej wojny swiatowej, wyslawiani przez Wladimira Orlowa w ksiazce «Imiona Wolnosci», splamili sie zbrodniami przeciwko ludzkosci, w wiekszym albo mniejszym stopniu. Michail Wituszka, na poczatku wojny byl dowodca karnej grupy, ktora w slad po nacierajacej armii niemieckiej «oczyszczala» Zachodnie Polesie od okrazencow, radzieckich dzialaczy, Zydow, a w koncu wojny – byl dywersantem, przuconym przez SS na tyly nacierajacych radzieckich wojsk. Franciszek Kuszel, glowny organizator praktycznie wszystkich nazistowskich formacji zbrojnych w Bialorusi (z pewnoscia zasluguje na oddzielna ksiazke). Liczne przestepstwa bialoruskich policjantow przeciwko Zydom, Polakom i w ogole wszystkim przeciwnikom nazistowskiego rezimu, w tym Bialorusinom, bezposrednio dotycza go jak swojego rodzaju «glownego kadrowego» tak policji, jak i pozostalych uzbrojonych formacji.

Janka Filistowicz, ktory konwojowal Zydow do glownej faszystowskiej fabryki smierci na terenie okupowanej Bialorusi, w Trosciencu. Wszyscy oni sa zdeklarowanymi «narodowymi bohaterami». Przeciez ksiazka «Imiona Wolnosci» juz na swojej okladce pokazuje, ze zaanonsowani pomoga po napisaniu dysertacji przy zmianie nazw placow i ulic.

Zatrzymamy sie dokladniej na osobie Borysa Reguli, dowodcy 68-go Konnego Szwadronu SS, ktory wyslugiwal sie nazistom m.in. donosem na zakonnice - nazaretanki, rozstrzelane w Nowogrodku dnia 01.08.1943 r. jako zakladniczki za cala katolicka inteligencje miasta. Klasztor nazaretanek zostal oddany pod koszary jego szwadronu, skladajacego sie przewaznie ze studentow seminarium nauczycielskiego. Po wojnie Regula, nagrabil od swoich ofiar, przewaznie Zydow i katolikow, niemale srodki, zamienione w zloto, i przedostal sie za ocean, gdzie hojnie sponsorowal romantycznie podbudowanych dziennikarzy, przez co osiagnal stworzenie mitu o sobie, jako o glownym niby “Kolejnym bojowniku drugiego frontu”, tzn. frontu skierowanego przeciwko komunizmowi i nazizmowi. W centrum tego mitu znajdowal sie wymyslony projekt konnego marszu «regulcow» na Minsk w czerwcu 1944 r. i niby proklamowania niezaleznego Bialoruskiego panstwa - temat, zupelniy godny wielkiego kombinatora Ostapa albo tez gogolewskogo Chlestakowa - z te roznica, ze za chelpliwymi bajkami Raguli chowaja sie realne tragedie jego ofiar. Bogacac sie na sankcjonowanym przez Niemcow, «w imie wyzszych celow», rabunku zabitych Zydow, popelnial takze zwykle przestepstwa kryminalne. Jest podejrzewny o zamordowanie, w celach rabunkowych, kilku szlacheckich rodzin w Nowogrodku i Zdzieciole, ktore w czasie okupacji niemieckiej wrocily z Europy Zachodniej i Polski.

Jedyne, z czym nie udalo sie Ragule, prawdziwemu pieszczochowi losu - to z narodowa pamiecia o 11 siostrach-nazaretankach. Odwet nie spotkal go za zycia, ale przez zaliczenie nowogrodzkich meczennic do grona blogoslawionych przez Ojca Swietego Jana Pawla II zaczeto, wreszcie, rozmywac absurdalny kult nazistowskiego «bohatera»-kawalerzysty.

Wogole, bialoruskim nazistom bardzo sie nie udalo z odrodzeniem katolicyzmu w Bialorusi (szczegolnie nieoczekiwanym przez powojenna diaspore zza oceanu), znacznie wzmacniajacego swoje pozycje w spoleczenstwie w ciagu ostatnich 20 lat. Fakty celowego wyniszczenia katolickich dzialaczy przez hitlerowcow i aktywny pomocniczy udzial w tym bialoruskich kolaborantow, ostatnio regularnie wychodzi na swiatlo dzienne. W samym Koldyczewie i w Baranowiczach zostalo zamordowanych powyzej 40 ksiezy - czyli praktycznie caly kler przedwojennego wojewodztwa nowogrodzkiego. Takze w innej czesci nazistowskiej «Bialorutieni» sprawa przedstawiala sie nie lepiej - liczba wymordowanych przez nazistow w Bialorusi ksiezy liczona jest setkami. Bardzo czesto karano ich smiercia za ukrywanie i pomoca Zydom. W szczegolnosci, ks. Adama Sztarka (Slonim) zabitego 19.12.1942 r. przez bialoruskich policjantow razem z 2-ma siostrami «niepokalankami», ktory rowniez zostal zaliczony do blogoslawionych. W Bialorusi znanych jest kilkadziesiat wypadkow egzekucji ksiezy za pomoc Zydom: F.Poczobut-Odlanickij (Luniniec), M.Akriejc (Braslaw), J.Urbanowicz (Brest), K.Grochowskij (Slonim), Z.Milkowskij (Wolozyn) i inni.

Zasluge w odrodzeniu pamieci o katolickich meczennikach, oddajacych swoje zycia w walce z nazizmem, nalezy przede wszystkim oddac kardynalowi Kazimirzowi Swiatkowi, czlowiekowi o legendarnej przeszlosci, wieznia hitlerowskiego i stalinowskiego obozu, ktory mimo przesladowan zachowal niewzruszona wiare. Jego wysilki nie pozwolily zrobic Kosciola i katolickich dzialaczy sojusznikami nacjonalistow. Liczni katolicy aktywnie uczestnicza w odrodzeniu, albo, dokladniej mowiac - w stworzeniu od nowa bialoruskiej kultury, ale przy tym swiadomie dystansuja sie od radykalnego nacjonalizmu. Kosciolowi absolutnie obcy jest rasizm i narodowa wyjatkowosc, w kazaniach i w praktycznej codziennej dzialalnosci kosciol niezmiennie podkresla koniecznosc szacunku i wspolpracy z przedstawicielami innych swiatopogladow. Wlasnie za to nacjonalisci niezbyt lubia Kosciol, pomimo tego, ze to jedyny wplywowy spoleczny instytut w kraju, oficjalnie uzywajacy bialoruskiego jezyka i logicznie chroniacy bialoruskojezyczna kulture. Nacjonalisci w ostatnim dziesiecioleciu o tyle przesuneli sie na pozycje «walki z rezimem» i opanowanie srodkow, wplywajacych na rozwoj obywatelskiego spoleczenstwa, natomiast potrzeby kulturalnego rozwoju w kraju, nie majacym trwalych tradycji wlasnej panstwowosci, szczerze ignoruja.

Rezim Lukaszenko, ostro krytykowany na Zachodzie, poczytuje sobie za zasluge nie tylko wzgledna ekonomiczna stabilnosc (tymczasem to ogolnie zadawala wiekszosc spoleczenstwa), ale i zupelnie dotykalny miedzy narodowosciowy i miedzypojeciowy spokoj w spoleczenstwie. Metody, ktorymi zostalo to osiagniete, podobaja sie nie wszystkim, ale oczywiscie, ze Lukaszenko nie dopuscil do «sakralizacji» i kanonizacji miejscowej wersji nazizmu, co w odroznieniu od tego wydarzylo sie, na przyklad, w Ukrainie i Lotwie. Teraz Bialorus znajduje sie na szczegolnie waznym etapie swojej historii, na rozdrozu. Zaczyna sie wymuszona liberalizacja twardego ideologicznego systemu, stworzonego w ciagu ostatnich 10-12 latach, poszukuje sie mozliwosc zblizenia z Zachodem. Wladza na podstawie wlasnych doswiadczen przekonala sie o koniecznosci zbudowania strukturalnej narodowej tozsamosci - co wczesniej kwestionowano zasadniczo. Wszystko to sa to pozytywne zjawiska, ktore trzeba powitac. Ale one stworzaja niebezpieczenstwo, ze w ideologiczna proznie przejsciowego okresu moga byc «zaczerpniete» idee i symbole, ktorych wczesniej nie dopuszczano do masowej spolecznej swiadomosci. Jawnie wyrazany jest opor przeciwko nazistowskim ideom w nowoczesnym bialoruskim spoleczenstwie: Dotychczas idee te powstrzymywane byly potega biurokratycznego aparatu i panstwowej propagandy masowanej, ale slabo uzasadnionej, nie zdolnej do prowadzenia zasadniczych dyskusji. Pokolenie, znajace wojne z wlasnego doswiadczenia, a nie tylko ze slyszenia, juz praktycznie odeszlo w inny swiat, a skutecznego antyfaszystowskiego i antiksenofobicznego wychowania mlodziez nie otrzymuje. Poglebiajacy sie kryzys ekonomiczny - powoduje, ze bialoruski neo- i kryptonazizm jest szczegolnie niebezpieczny. Tak jak w Niemczech w latach 30-ch, pogorszenie ekonomicznej sytuacji przynosi zaostrzenie radykalnych idei wsrod ekonomicznie zdesperowanych warstw ludnosci. W pewnym momencie sytuacja moze zmienic sie radykalnie, lawinowo.

W zwiazku z tym, bardzo wazne jest stanowisko, jakie zajma w odniesieniu do bialoruskiego nazizmu i kryptonazizmu inne kraje. Przede wszystkim, Rosja, Polska i Izrael. Przeciez wlasnie narody tych trzech krajow poniosly najwieksze ofiary na oltarzu zwyciestwa nad hitlerowskim nazizmem. Bialorus mozna by bylo rowniez dodac do ich liczby, ale problem polega na tym, ze jej straty, wyrazne arytmetycznie w nowoczesnych politycznych granicach i zawierajace cwierc, a jak stwierdza ostatnio oficjalna propaganda - ledwie jedna trzecia przedwojennej ludnosci – jaka jest rozdzielona wlasnie miedzy tymi trzema kulturalnymi i historycznymi tradycjami. Odpowiednio, istnieja trzy podstawowe modele zbiorowej historycznej pamieci o drugiej wojnie swiatowej, nietozsame sobie, ale wszystkie nieprzejednie wrogie nazizmowi: rosyjsko-sowiecko-prawoslawna, polsko«litewsko»-katolicka i zydowska. Sprzecznosci miedzy tymi trzema tradycjami i tozsamosciami pozwalaja jawnym i skrytym zwolennikom nazizmu w Bialorusi lawirowac i gromadzac sily. Przy tym nazistowscy kolaboranci wystepuja, dla radykalnych nacjonalistow, jako pierwowzor «zjednoczycieli narodu», jego «wyzwolicielami od obcych wplywow». Bardzo elokwentny programowy artykul «Bialoruskiej gazety» z dnia 11.07.1942: «Teraz pozostaje wyraznie podkreslic, kto jest naszym wrogiem. Pierwszym wrogiem, jak i wrogiem calej nowej Europy, jest zydo-komuna. Jej bandy sa zniszczone. Ale oprocz jawnych wrogow, mamy mnostwo skrytych, ktore w duszy nienawidza [narodowego] Odrodzenia i wszystkimi sposobami przeszkadzaja naszemu narodowemu zyciu. Takich wrogow, jest chyba, wiecej, niz lesnych bandytow. Jest resztka szalchecko-panskich specjalistow i ich sluzacych, polscy ksieza, ktorzy chorobliwie bredza o polskim imperializmie i ktorzy teraz sa faktycznie sojusznikami zydo-komuny. Pod wplywem tych panow jeszcze znajduje sie czesc odurzonego chlopstwa z Zachodniej Bialorusi. To chlopstwo powinnismy jak najszybciej uwolnic od tego szkodliwego wplywu i przetrzec mu oczy, zasloniete polsko-koscielna zaslona. Tu, w Minsku i innych miastach Zachodniej Bialorusi wrogami naszymi sa skryci komunisci i w ogole rosyjscy, albo odurzeni Moskwa “Bialorusini”. Uwazna obserwcja nastepnych zdarzen przekonuje, ze artykul nie byl przypadkowy. Juz na drugi dzien zaczely sie masowe dzialania prewencyjne majace na celu wyniszczenie polskiej i katolickiej spolecznosci, wedlog wczesniej opracowanych przez kolaborantowi list, przy czym jego ofiarami stawali sie nie tylko przypuszczalni uczestnicy Ruchu Oporu, ale takze inteligencja, przedsiebiorcy, kler to znaczy wszyscy, ktorych nacjonalisci uwazali za potencjalnych konkurentow. «Moskal», «Lach» i «Zyd», - lista symbolicznych «wrogow narodowego Odrodzenia» nie stracila swojej aktualnosci i w naszych czasach – lecz bynajmniej nie dla calego bialoruskiego narodu, a tylko dla «jadra» radykalnych nacjonalistow. Przeciez wiekszosc rzeczywistych obywateli Bialorusi, wedlug swoich kulturalnych sympatii, zawsze ciazyla i dotychczas ciazy, do ktorejs z tych tradycji. Dlatego, wlasciwie i radykalny nacjonalizm w warunkach Bialorusi kulturalnie jest bezplodny.

Absolutna wiekszosc przodkow obecnych obywateli Bialorusi w latach drugiej wojny swiatowej walczyla z nazizmem – czy to w radzieckich silach zbrojnych, czy to w polskich, czy w oddzialach partyzanckich - radzieckich, polskich, zydowskich. Hitlerowscy kolaboranci stanowili znikoma mniejszosc wsrod nich. Charakterystyczny niedawny incydent na stronie bialoruskiej redakcji «Radio Swoboda», kiedy jej korespondent, przedstawiajac ujawniony zbior dokumentow i materialow o Holokauscie w Bialorusi, ocenil liczebnosc wspolnikow nazistow w Bialorusi doskonale niedorzeczna cyfra 350 tys. ludzi. Oburzenie czytelnikow i sluchaczy zmusilo go do usuniecia tej cyfry z tekstu: Jesli by ona byla prawdziwa, to bylaby mniej wiecej rowna ilosci radzieckich partyzantow i to dawaloby podstawe mowienia o swoistej «obywatelskiej wojnie» w Bialorusi, ktora rozdzielila sympatie jej narodow na pol. Fikcyjna idee «obywatelskiej wojny w Bialorusi», na tle drugiej wojny swiatowej, ostatnio nierzadko, artykuluja nacjonalistyczne srodowiska. Jednakze niczego wspolnego z rzeczywistoscia takie oceny nie maja. Cyfra 350 tys. wzieto z ostatnio wydanejj ksiazki O.Romanko «Brazowe cienie na Polesiu», ale ona jest interpretowana w perfekcyjnie falszywy sposob! Tak naprawde, Romanko ocenia mniej wiecej w takim rozmiarze ogolna liczebnosc wszystkich nazistowskich sil potrzebnych do «utrzymaniu porzadku» w Bialorusi, wlaczajac w to wlasciwie niemieckie (minimum 4) ochronne dywizje i mase formacji o nielicznej skali, formacjeRONA, RNNA, “Wschodnie bataliony”, pulki kozackie, Lotysze, Litwini, Estonczycy, muzulmanie, Ukraincy (wlaczajac, wlasciwie mowiac i nowoupieczonego «bohatera Ukrainy» R.Szuchiewicza i katow Chatynia). Uzbrojonych oddzialow kolaborantow, zmobilizowanych wlasciwie w Bialorusi, z tych 350 tys. bylo mniej wiecej 5 razow mniej, tzn. blisko70-80 tys. czlowiek, z nich okolo 30-40 tys. to formacje t.n. Bialoruskiej Krajowoj Obrony, gwaltem mobilizowanych wiosna-latem 1944 r., kilka miesiecy przed rozpoczeciem radzieckiej operacji «Bagration» i w dwoch trzecich dezerterujacych przy pierwszej nadarzajacej sie okazji. Wlasnie obecnosc ogromnej liczby kolaborantow, «importowanych» przez nazistow z osciennych krajow, wymownie swiadczy o «kadrowym deficycie», z ktorym spotkali sie hitlerowscy werbownicy. Ludnosc Bialorusi, jesli nie walczyla w Czerwonej Armii albo w radzieckich partyzantach (wlaczajac i przewaznie zydowskie wedlug skladu oddzialy), to walczylo w szeregach nielegalnej Armii Krajowej albo w polskich silach zbrojnych na Zachodzie, albo ginela w gettach, obozach koncentracyjnych i plonacych stajniach, takze oplacajac swoimi zyciem nieobliczalna cene wielkiego Zwyciestwa.

Wedlug stosunku do calej przedwojennej ludnosci, uzbrojonych bialoruskich kolaborantow byla doslownie garstka. I jednak, wlasnie ich fizyczni i ideowi potomkowie pretenduja do tego, zeby przedstawiac «oryginalna» wole calej bialoruskiej nacji. Wszystkich pozostalych wspolobywateli oni wyniosle uwazaja za bezprawnych przybyszow («imigrantow», «okupantow»), to «mankurtami», tzn. ludzmi, tracacymi jakoby «oryginalna», czyli, sankcjonowana przez nacjonalistow, historyczna pamiec.

Problem z historyczna pamiecia w Bialorusi rzeczywiscie jest bardzo aktualny, ale jest on w znacznej mierze tlumaczony syntetyczna koncepcja samej Bialorusi jako kraju, idea ktorego powstala zaledwie powyzej 100 lat temu i czyje historyczne tradycje wchlaniaja w siebie zaszle jako wlasciwe Bialorusi (tzn. praktycznie jednorodnego-prawoslawnego wschodniego kraju), slawinizowannej prowincji bylej historycznej Litwy, jeszcze zupelnie niedawno katolickiego i polskojezycznego i ukrainojezycznego Zachodniego Polesie. I, oczywiscie ze, nie wolno zapominac o licznej (do Holokaustu) zydowskiej mniejszosci, obejmujacej 100 lat temu 1/6 czesci ludnosci wspolczesnej Bialorusi - wiecej, niz gdziekolwiek jeszcze na swiecie, w tym czasie. Panstwo z nazwa «Bialorus», z nowoczesnymi granicami i obejmujacym cale terytorium i wszystkie samoswiadome spoleczne warstwy, do poczatku XX wieku po prostu nie istnialo. Jego powstania nie wolno nazywac historycznym przypadkiem bowiem jego terytorium i symboliczne wartosci ksztaltowalyby sie wedlug «szczatkowej zasady», tzn. stopniowo wchlanialo w siebie to, co nie bylo efektywnie zagospodarowane przez sasiadow. Z punktu widzenia radykalnych nacjonalistow, to nadaje szczegolne znaczenie nazistowskim kolaborantam, poniewaz oni byli faktycznie pierwsza stosunkowo liczna i zorganizowana sila, wystepujaca chociaz z niesmialymi, ale uzbrojonymi probami deklarowania istnienia Bialorusi jako podmiotu, chocby przy poparciu Hitlera. (Zreszta, ta «niesmialosc» nie przeszkodzila im bezlitosnie rozprawiac sie z bezbronnymi ludzmi). To - przedstawia szczegolne niebezpieczenstwo radykalnego bialoruskiego nacjonalizmu, w porownaniu z analogicznymi ruchami w sasiednich krajach. Dosyc wyraznie niebezpieczenstwo to sformulowal politolog Jurij Szewcow, autor artykulu «Panstwowy antynazizm Bialorusi»: «Kazde rozpowszechnienie bialoruskiego nacjonalizmu w Bialorusi obowiazkowo pociaga za soba bardzo jaskrawie wyrazony kult nazistowskich kolaborantow. Innych bohaterow przy bialoruskim nacjonalizmie w epoce drugiej swiatowej wojny po prostu nie bylo. Bialoruscy nacjonalisci nie stworzyli analogii ukrainskiej UPA albo polskiej Armii Krajowej - nacjonalistycznej organizacji, ktora przeciwstawialaby sie "komunistom i nazistom". Oni nie proklamowali zadnej niezaleznosci niech i pod wladza nazistow, jak to zrobila OUN latem 1941 roku w Lwowie. Oni nie mieli swojej panstwowosci w okresie miedzywojennym, ktory bylby likwidowany przez "komunistow i nazistow", jak u "przybaltow" (krajow baltyckich). W historii bialoruskiego nacjonalizmu po prostu nie ma za co zaczepic sie, zeby zbudowac nienazistowski bialoruski nacjonalizm "mit" drugiej wojny swiatowej».

Takie nienazistowskie «mity», dokladniej sa systemem zbiorowej historycznej pamieci, chociaz i nietozsame sobie, sa we wszystkich podstawowych etnoswiadomych grupach ludnosci Bialorusi. (Przypomnimy, ze w przedwojennej BIALORUSKIEJ SOWIETSKIEJ REPUBLICE SOCJALISTYCZNEJ byly 4 panstwowe jezyki - bialoruski, rosyjski, polski i jidysz). I wszystkie, w koncowym rachunku, wchodza do jednego biblijnego, judeochrzescijanskiego system wartosci, do Dekalogu. Przeciez nawet tyran i sadysta Stalin podczas wojny zmuszony byl, przynajmniej zewnetrznie, zwrocic sie o poparcie do Prawoslawnej Cerkwi. Zarowno roli ksiezy i rabinow, zewnetrznie nie tak rzucajaca sie w oczy, w organizacji duchowego oporu przeciwko nazizmowi, nie mozna przecenic. Zreszta, decydujaca byla nie tyle «chwilowa» organizujaca rola duchowienstwa, ile zgromadzona poprzednimi pokoleniami i nie wytarta do konca stalinowskimi i hitlerowskimi represjami, reszta zaszczepionych przez nich etycznych norm i przedstawien o czlowieczenstwie, czyli faktycznie - obraz Bozy.

Ale jesli logicznie wylaczyc z kulturalnego pola Bialorusi wszystkie te 3 tradycje, - prawoslawie, katolicyzm i judaizm, jak chcialoby sie to radykalnym nacjonalistom, to co zostanie? Tylko poganska warstwa, docywilizacyjny wrogi wszystkim monoteistycznym religiom i ciwilizacyjnym strukturom, stworzonym ich kulturalnymi kodami. Nowoczesny bialoruski system ideowy (tymczasem jeszcze - nie organizacyjny, tak jak istniejace nacjonalistyczne organizacje nie sa, w tej chwili, jednorodnie nazistowskimi) neonazizm (szybciej - kriptonacizm) bardzo ciasno zwiazany z neopoganstwem. Ten organiczny zwiazek nie zawsze logicznie jest uswiadamiany przez zwolennikow tych ideologicznych kierunkow, ale wsrod mlodziezy, pasja poganskimi rytualami i «Bogami» prawie automatycznie pociaga za soba zainteresowanie nazistowskimi formacjami, ich symbolice i historycznej mitologii. I odwrotnie: Nazistowskie spojrzenia, a zwlaszcza - projekty przyszlosci, - zadaja «sakralnej sankcji», ktora moze dac tylko poganstwo. Setki personalnych blogow w Bajnietie daja mozliwosc przekonania sie o tym. Dwie krawedzie radykalnej nacjonalistycznej swiadomosci, nazizm i poganstwo, symbolicznie jednocza sie pod swastyka, ktorej roznymi wariantami pstrzy sie Bajniet. Nacjonalistyczna gora tej tendencji nie tylko nie sprzeciwia sie, ale i wszelkimi sposobami ja kultywuje. Zorganizowane ugrupowania zwolennikow poganstwa otwarcie dzialaja praktycznie w wszystkich humanistycznych WYZSZYCH UCZELNIACH kraju. Ich liderzy bezposrednio oswiadczaja, ze niby «wszystkie awraamiczeskije religii» sa gleboko obce wewnetrznej psychologii Bialorusinow, ich oryginalnym, a nie narzuconym z zewnatrz, kulturalnym interpelacjom. Z jednej strony, bialoruscy nacjonalisci stale apeluja do miedzynarodowej spolecznosci w walce z «ostatnia dyktatura Europy». Z innej strony, oni po cichu, majac nadzieje na nieuwage albo nieuctwo swoich sponsorow i po prostu sympatyzujacych abstrakcyjnym demokratycznym idealom ludzi, uporczywie przeciagaja w przypuszczalnie jasna post-lukaszenkowsa przyszla wartosc najbardziej odpychajacej i ludobojczej z jakichkolwiek istniejacych w Europie i na swiecie dyktatur.

Nie warto, zreszta, rozpaczac i myslec, ze wszystko jest absolutnie beznadziejne. W odniesieniu do nazistowskiego rewizjonizmu koniecznie trzeba jest zajmowac zasadnicza pozycje i przy tym pod zadnym pozorem nie mieszac nazizmu i bialoruskiej kultury jako takiej. W srodowisku nacjonalistow nastepuje juz wyraznie rozwarstwienie na temat kolaboracji z nazistami. Walery Bulchakow, glowny redaktor najbardziej wplywowego w srodowisku nacjonalistycznych intelektualistow czasopisma „Arcze”, doszedl do zrozumienia nieprzypadkowosci, uzasadnionego charakteru politycznej porazki nacjonalistow w Bialorusi w ostatnich 15 latach: «Niezachowanie nalezytego dystansu [od nazizmu] i refleksji do okresu sprzed czterdziesci-piecdziesiat lat od zakonczenia wojny sprzyja pogromowi narodowe-demokratycznego ruchu w drugiej polowie 1990-ch». Niedawny tematyczny numer tego czasopisma, poswiecony tematowi nazistowskiej okupacji, dosyc trzezwo i uczciwie, bez prawie obowiazkowych w nacjonalistycznej srodowisku uklonow w strone nazistow, ocenia ich role w narodowej tragedii drugiej wojnie swiatowej. Niestety, materialy tego numeru sa rezultatem pracy wlasciwie nie bialoruskich, a izraelskich, niemieckich i innych historykow. Bialoruscy historycy drugiej wojny swiatowej glownie „miotaja sie” pomiedzy dwoma biegunami - standardowym radzieckim patriotyzmem, z jego startymi pieczeciami, demagogicznym i niezdolnym do zasadniczej dyskusji i doskonale tendencyjna i falszywa, nacjonalistyczna apologetyka kolaboracji. Juz pojawili sie uczciwi i fachowi historycy z autorytetem, sumiennie pracujacy z dokumentami i nie ignorujace zadania spoleczenstwa na uzytek politycznej koniunktury - Aleksiej Litwin, Jurij Gribowskij, Kuzma Kozak - ale oni tymczasem nie tworza wspolnego zwiazku, ze swoja zbiorowa etyka i swiatopogladem, a bez takiego zwiazku nie mozna trwale osiagnac potepienia nazizmu w oczach spoleczenstwa. Obecny «wybuch» panstwowego antynazizmu Bialorusi jest zludny: Przestepstwa nazistowskich kolaborantow sa ideologiczna propaganda a ich plany «przebudowy spoleczenstwa» nie sa analizowane i personifikowane, a po prostu potepia sie je «hurtem», biurokratycznie, albo po prostu przemilcza, co niedoswiadczonym, zwlaszcza mlodziezy, moze stworzyc swoista aureole zauroczenia, efekt zakazanego owocu.

Nowoczesnej Bialorusi niezbedny jest twor analogiczny do polskiego Instytutu Pamieci Narodowej albo izraelskiego Yad Waszem, ale jego powstanie obecnie wyglada bardzo problematycznie. W odroznieniu od Polski i Izraela, taki instytut powinien nie tylko (i nie tyle) ujawniac tych, ktorzy dokonali «przestepstwa przeciwko narodowi», a jedynie sprzyjac ustanowieniu trwalego ponadkrajowego i miedzynarodowego pokoju w kraju, znajdujacym sie na styku cywilizacji. Czyli dokonanie oceny tych samych nazistowskich przestepstw na Bialorusi nie powinno byc monopolizowana przez przedstawicieli jakiegokolwiek wybranego narodu, grupy etnicznej, ruchu politycznego albo orientacji cywilizacyjnej. Prawdopodobnie, formalne utworzeniu takiego instytutu powinien poprzedzac dlugotrwaly okres «dotarcia», zblizenia stanowisk fachowych historykow okresu drugiej wojny swiatowej roznych orijentacii, w tym niebialoruskich, ale aktywnie badajacych bialoruska problematyke - z Izraela, Polski, Rosji, Niemiec. Regularne konferencje, stale grupy robocze w celu rozwiazywania najwazniejszych problematycznych pytan, opracowanie wywazonych i zgodnych ocen, publikacja kluczowych dokumentow - oto co jest potrzebne dla tego, zeby postawic zapore na drodze klamstwa, falszu i ukrytego podjudzania do nazistowskiego rewanzu. Wlasciwie mowiac, europejskie struktury, uparcie proponujace Bialorusi swa pomoca w spolecznych przeksztalceniach, nie tylko moga, ale i powinny postawic ten problem wsrod swoich priorytetow - w przeciwnym razie pojawiaja sie watpliwosci w szczerosc i czystosc ich zamiarow.

Ales Bialy, Ph.D


http://www.konserwatyzm.pl/publicystyka.php/Artykul/3471/
Tags: Беларусь, Восточная Европа, Европа, Польша, национализм
Subscribe
  • Post a new comment

    Error

    default userpic

    Your reply will be screened

    Your IP address will be recorded 

    When you submit the form an invisible reCAPTCHA check will be performed.
    You must follow the Privacy Policy and Google Terms of use.
  • 7 comments