Юрий Гуралюк (guralyuk) wrote,
Юрий Гуралюк
guralyuk

166.Ерш-3.Родька-бургомистр Витебска,глава(?)бел.аналога ОУН и Нахтигаля.Шухевич и Родька в "Лепеле"

Конспектирую Ерша дальше.
Всеволод Родька.
Офицер польской армии, белорус, родом из белорусоязычной части части западного Полесья, почти на границе с "украиноязычной".

В 39г. попал в плен к немцам. Высказал желание бороться с большевиками и потому был отпущен из лагеря. Возглавил Краковское отделение Варшавского Белорусского комитета, созданного для работы с такими же антибольшевитски настроенными белорусами под руководством немцев. В Кракове сошелся с местной ОУН, занятой тем же по украинской линии. В Варшаве Родька знакомится с ксендзом Гадлевским, который и возглавлял всю деятельность по созданию под руководством немцев белорусского националистического движения.

Почти полная аналогия с деятельностью пронемецких украинских организаций. только белорусский аналог ОУН - радикальную националистическую правую организацию БНП - пришлось создавать очень быстро и одновременно с чисто коллаборантскими структурами, в которых были заинтеерсованы немцы. "Праўдападобна, ужо ў1940-41 гг. у акупаванай немцамі Польшчы арганізаваўся зародак падпольнай Беларускай Незалежніцкай Партыі, якая летам 1941-га перанесла сваю дзейнасьцьна Бацькаўшчыну."

Родька должен был быть лично знаком с Шухевичем и др. лидерами ОУН, к-е в это время занимались в Кракове и Варшаве примерно тем же и явно под одним и тем же немецким руководством.

Скорее всего, в это время Родька сам или его ближайшие соратники по группе Гадлевского прошли то же обучение по линии абвера, что и Шухевич со своими соратниками.

После оккупации Беларуси Родька продолжает сотрудничество с немцами, в т.ч. с абвером (Ерш так прямолинейно и пишет :) : "У гэтых жа мэтах Родзька супрацоўнічае з абвэрам (нямецкай вайсковай выведкай і контрвыведкай)" и становится бургомитсром Витебска. Витебске проводит белорусизацию. Одновременно - участвует в деятелньсоти подпольных националистических структур, организует их.

Далее то, что особенно интересно: "Напрацягу ўсяго часу нямецкай акупацыі Ус. Родзька падтрымлівае кантакты зукраінскімі нацыяналістамі, спачатку з атаманам Тарасам Бульбай-Бараўцом,камандзірам Палескай Сечы, а пасьля з АУН Бандэры. У жніўні 1941 г. Родзька, Вітушка, атаман Харэўскі-Новік кіравалі аддзеламі Беларускай Самаабароны, якаяразам з Палескай Сеччу ачышчала Палесьсе ад бальшавіцкіх бандаў. Гэта была другая буйная акцыя (пасьля дэсантаў Першага штурмовага зьвязу ў чэрвені1941-га), якую правялі маладыя беларускія нацыяналісты."

Интересно: значит, Родька сначала стал бургомистром Витебска и после этого уже участввоал в августе в совместном с Бульбой уничтожении окруженцев на Полесье или сначала уничтожил вместе с Бульбой окруженцев, а потом уж возглавил Витебск? Какая-то корявая по стилю фраза, никакой понятной информации. Наверное, все таки сначала уничтожили с Бульбой окруженцев. С другой стороны, война на Полесье против этих окруженцев тянулась где-то до октября 41г. Не похоже, чтобы Родька сидел на Полесье так долго. (Уточнить дату назначения Родьки бургомистром Витебска).

О, вот это я понимаю человек искреннен в своей поддержке коллаборации и немцев: ""Гэта [уничтожение окруженцев на Полесье совместно с Бульбой - guralyuk] была другая буйная акцыя (пасьля дэсантаў Першага штурмовага зьвязу ў чэрвені 1941-га),якую правялі маладыя беларускія нацыяналісты." То есть в начале войны из числа собранных Родькой и всей компанией Гадлевского белорусов немцы сформировали аналог батальонов "Ролланд" и "Нахтигаль" и использовали их в начале войны для диверсионных действий против Красной армии. Называлось это "Первый штурмовой союз". Из корявых фраз Ерша можно понять, что Родька был то ли командиром этого подразделения, то ли одним из командиров (уточнить). Нереально, чтобы Родька в это время не пересекался с шухевичем и Побегущим. Если Родька возглавлял этот "Союз", то он должен был примерно в том же звании у немцев, что и они. А то продуктовые карточки и деньги моглиполучать в одном окошечке :)

После "официального" создания БНП (летом 42г.) именно Родька становится ее главой. А после уничтожения немцами кс.Гадлевского Родька, значит, остался в этом качестве "действовать самостоятельно" и планирвоал аж осенью 43г. вооруженное выступление против немцев. Для этого из Берлина в Беларусь должен был прибыть деятель БНР Абрамчик и политчисеки возглавить это выступление. Но т.к. Абрамчик приехать не смог, то революция отменилась. Так и написано:
"У 1942 годзе ЎсеваладРодзька становіцца старшынём ЦК падпольнай Беларускай Незалежніцкай Партыі.Ягоны аўтарытэт у беларускім грамадзтве імкліва рос. Пасьля гібелі напрыканцы сьнежня 1942 г. у катоўнях гэстапа ксяндза Вінцэнта Гадлеўскага Родзька застаўсябез палітычнага кіраўніцтва ды працягваў дзейнічаць самастойна. У 1943 годзе ён распрацаваў плян, у адпаведнасьці зь якім старшыня Рады Беларускай НароднайРэспублікі Мікола Абрамчык павінен быў пераехаць з Бэрліну на Беларусь і ачоліць Нацыянальны Супраціў. Абрамчык з плянам згадзіўся, увосень 1943-газьдзейсьніў паездку па Беларусі, але неўзабаве быў арыштаваны гэстапа й апынуўся пад хатнім арыштам у Парыжы."

После этого еще забавнее.Человек пишет абсолютно серьезно: "Родька не отчаивается. В 1943г. он, в сотрудничестве с абвером начинает подготовку диверсионных отрядов, которые должны были воевать на занятой Красной армией территории Белдаруси. Расширялась сеть БНП..."
Вот оно в оригинале:
"Родзька не адчайваўся. У 1943 г. ён, у супрацоўніцтве з абвэрам, распачынае падрыхтоўку беларускіх дывэрсійных аддзелаў, што павінны былі ваяваць на занятай ЧырвонайАрміяй тэрыторыі Беларусі. Пашыралася сетка БНП. У Глыбоцкай акрузе партыяйкіраваў Янка Гінько, у Слонімскай — Рыгор Зыбайла, у Наваградзкай — Барыс Рагуля, у Менскай — Юльян Саковіч (пасьля ягонай гібелі ў чэрвені 1943 г. —Аляксей Сянькевіч), у Баранавіцкай — Усевалад Кароль, у Паставах (з вясны1944-га) — Віктар Сікора, у Вільні — Францішак Аляхновіч (пасьля яго гібелі ўсакавіку 1944 г. — Марцінкевіч?), у Беластоцкай акрузе — Іван Гелда, наСмаленшчыне й Браншчыне — Міхал Вітушка й Дзімітры Касмовіч і г. д. У партыізгуртаваліся найлепшыя сілы маладой нацыянальнай эліты, якая была гатовая сазброяй у руках здабываць незалежнасьць Беларусі..."

В ообщем, Родька был одним из лидеров, возможно, ведущим лидером белорусско националистического подполья в структурах немецкой администрации. При этом он сотрудничал с абвером и являлся высокопоставленной политической фигурой немецкой администрации. Родька почти наверняка был знаком с Шухевичем и Побегущим еще до в 1945-41гг. по деятелньости в Кракове и Варшаве. Там же он имел с ними, явно, одно и то же руководствоп о линии абвера.

В 41г. Родька воевал в тылу Красной армии скорее всего во главе диверсионного подразделения немцев, аналогичного украинским батальонам "Ролланд" и "Нахтигаль". Летом-осенью 41г. Родька участвовал в совместнойс Бульбой акции по очищению Полесья от окруженцев. Скорее всего, в конце 41-нач.42гг. Родька был назначен ургомистром Витебска.

Прибытие украинского батальона во галве с Побегущим и Шухевичем в Лепель Витебской области означало концентрацию в рамках одной немецкой административной единицы трех командиров (если Родбка был командиром, если нет - тогда он просто один из организаторов) пронемецких диверсионных формирований, курировавшихся абвером, и как минимум всего украинского состава этих подразделений. Почти наверняка, под руководством Родьки в Витебске находилась заметная часть "его" аналога "Ролланда" и "Нахтигаля" - "Первого штурмового союза". Уверен, они и составляли заметную часть полиции Витебска. Важно, что немцы таким образом вывели свои наилучшие подразделения из числа коллаборантов на территорию, которую контролировал именно вермахт. Витебск и Лепель являлись зоной фронтового тыла. Розенберг и т.п. политики сюда вмешиваться могли с трудом.

В течение время нахождения в Лепеле Шухевич и Побегущий не могли не контактировать с Родькой, если тот был в это бургомистром Витебска (уточнить).

Родька возглавил БНП летом 42г., когда украинцы полным ходом "стояли" в Лепеле. Шухевич в это время вел подготовку партизанки по линии ОУН, прежде всего на Полесье и Волыни. Они просто не могли не обмениваться информацией.

Плюс: переговоры Гадлевского с советской разведкой летом-осенью 42г. от имени этой самой БНП.

А вообще, возникает впечатление хорошей работы абвера, который вел игру с советской разведкой и сохранял все рычаги для организации массового националистического движения в Беларуси и Украине любого толка - от псевдоповстанческого до политического. Для этого в районе Витебска у абвера находился достаточная масса политиков и потенциальных командиров "националистов" высшего и среднего уровней.

Интересно:
- кто же все таки был агентом НКВД в Витебске в 42г., который сдавал информацию о каждой антипартизаснкой акции немцев партизанам? Кто-то из высших офицеров украинского батальона? Или из окружения Родьки?
- кого партизаны убили, приняв за ген.Якоби в нач. сентября 42г. в хроде разгрома таинственной штабной колонны прямо возле деревни, где стоял штаб украинского батаьлона (Бровки)?
- что за антипартизанская школа существоваал в Лепеле в это время?

Конечно, всюду в очередной раз напрашивается абвер с выходом напрямую на Берлин.

Однако у Шухевича в Лепеле была интересная жизнь, пока партизан ен стало слишком много...

***
Усевалад Родзька. Правадыр беларускіх нацыяналістаў. Менск, Голас Краю, 2001, 32 с., іл.


Ад выдавецтва
Шлях героя
Дадатак
Юбілей свабоды
Яшчэ, і больш пра ЎСЕВАЛАДА РОДЗЬКУ і некаторых ягоных школьных сяброў
ПРА ЎСЕВАЛАДА РОДЗЬКУ
Дакумэнты з архіва Галоўнага Кіраўніцтва Вайсковых Спраў Беларускай Цэнтральнай Рады


Ад выдавецтва
Гэтая брашура прысьвечана асобе правадыра Беларускай Незалежніцкай Партыі, маёру Беларускай Краёвай Абароны і кіраўніку Беларускай Вайсковай Арганізацыі Ўсеваладу Родзьку. Ён жыў і змагаўся для Беларусі. Ён вызначаўся бязьмежным патрыятызмам і выдатнымі здольнасьцямі. Гэта ён запальваў у сэрцах беларускай моладзі змагарскі агонь ды далучаў яе да барацьбы за незалежнасьць краіны.
Калісьці прыйдзе час, калі памяць Усевалада Родзькі, як і тысяч іншых беларускіх нацыяналістаў, што аддалі свае жыцьці ў барацьбе за Беларускую Незалежную Нацыянальную Дзяржаву, будзе адпаведна ўшанавана. Пакуль жа памяць пра іх і іх геройства захоўваецца ў нашых сэрцах, кліча нас да барацьбы і перамогі.
Шлях героя
Бальшавіцкія акупанты зрабілі ўсё магчымае, каб нашчадкі ня памяталі пра Ўсевалада Філарэтавіча Родзьку. Яны сказілі ягонае прозьвішча ды ў сваіх прапагандысцкіх пашквілях называлі яго “Радзько”. Яны аблівалі ягонае імя брудам, абвінавачвалі ў нязьдзейсьненых ім злачынствах. Нарэшце, бальшавікі схавалі праўду пра ягоны далейшы лёс...
Але, рана ці позна, беларускі народ даведваецца праўду пра сваіх Герояў і Абаронцаў, што аддалі свае маладыя жыцьці за незалежнасьць Бацькаўшчыны. За апошнія гады вярнулася з нябыту й імя беларускага нацыяналіста Ўсевалада Родзькі. І хоць у ягоным жыцьці й дзейнасьці застаюцца “белыя плямы”, мы ўжо цяпер шмат ведаем пра Усевалада Родзьку й ягоную барацьбу.
Усевалад Родзька нарадзіўся ў 1920 годзе ў вёсцы Чучавічы на Лунінеччыне. Бацька Ўсевалада Філарэт Родзька паходзіў з вёскі Вераскава (Наваградчына), дзе нарадзіўся 9 лютага 1890 году. Атрымаў асьвету ў Наваградку і Нясьвіжы, з 1909 г. працаваў настаўнікам на Мазыршчыне. Філарэт Родзька ваяваў у Першую сусьветную, быў кантужаны, атручаны газамі. Скончыў афіцэрскую школу і вайну закончыў капітанам расейскага войска. У 1918 годзе вярнуўся зноў на Мазыршчыну, працаваў настаўнікам у Леніне, праз год ажаніўся на настаўніцы Веры Гулевіч з суседняй вёскі Грычынавічы. У роднае Вераскава Родзька вярнуўся ў 1920 годзе, праўдападобна, праз Лунінеччыну, дзе і нарадзіўся сын Усевалад. Такі шлях Філарэта Родзькі з Мазыршчыны на Наваградчыну наводзіць на думку, што ён з жонкай увосень 1920 г. адступаў з-пад Мазыра разам з аддзеламі генэрала Ст. Булак-Балаховіча.
У Вераскаве Ф. Родзька стаў дырэктарам школы (пасьля таго, як у Кракаве скончыў курсы польскай мовы), выкладаў беларускую мову, арганізаваў драматычны гурток, хор. Калі прыйшлі бальшавікі, Родзька стаў дырэктарам беларускай школы ў Вераскаве. Падчас нямецкай акупацыі ён працаваў у Наваградку, настаўнікам у настаўніцкай сэмінарыі і дырэктарам беларускай гімназіі. У 1944 г. Філарэт Родзька выехаў у Нямеччыну, а адтуль — у ЗША, дзе і памёр 5 сакавіка 1977 году.
Усевалад вучыўся ў польскай гімназіі імя А. Міцкевіча ў Наваградку. Вучыўся на выдатна. Вызначаўся ня толькі здольнасьцямі да навукі, але й як добры спартовец. Ён быў камандзірам дружыны скаўтаў у гімназіі.
У 1934 годзе ў Наваградку польскімі ўладамі была зачыненая беларуская гімназія, а яе навучэнцаў перавялі ў польскую гімназію імя А. Міцкевіча. Сярод іх былі й будучыя ведамыя беларускія дзеячы: Барыс Рагуля, Язэп Сажыч, Уладзімер Набагез. Яны разварушылі нацыянальнае пачуцьцё ў многіх беларусаў, што там навучаліся, а сярод іншых і ва Ўсевалада Родзькі. Беларускія хлопцы ня толькі бараніліся ад палянізацыі, але й пазьбеглі камуністычнага ўплыву, захавалі свой нацыянальны кірунак. Тут ім дапамог ведамы беларускі дзеяч Васіль Рагуля, які казаў: “Сацыялізм — гэта мост да камунізму. І паколькі ты ня хочаш пераходзіць на той бок рэчкі, дык ня лезь на мост!”. Родзька добра запомніў гэтыя словы.
Гімназію Ўсевалад закончыў у 1938 годзе ды трапіў у польскую падафіцэрскую школу ў Замброў. Там ён таксама вылучаўся сваімі здольнасьцямі й ня быў прызнаны першым курсантам школы толькі таму, што быў запісаны беларусам. Гэта толькі ўзмацніла ягонае жаданьне змагацца за незалежнасьць Беларусі, за стварэньне беларускага войска.
Падчас нямецка-польскай вайны верасьня 1939-га Ўс. Родзька трапляе ў нямецкі палон, дзе знаходзіцца да жніўня 1940 году. Немцы вызвалялі з палону шмат беларускіх вайскоўцаў, якія выказвалі жаданьне змагацца супраць бальшавікоў за сваю Бацькаўшчыну. Родзька ўзначаліў філію варшаўскага Беларускага камітэта ў Кракаве, упершыню ўвайшоў у кантакт з Арганізацыяй украінскіх нацыяналістаў. Апантанасьць і рашучасьць украінскіх нацыяналістаў у барацьбе за волю Ўкраіны штурхнула Ўсевалада на такі самы шлях вызвольнага змаганьня.
У Варшаве Родзька знаёміцца з Міколай Шчорсам, ксяндзом Вінцэнтам Гадлеўскім, кіраўніком Беларускага Нацыянальнага Фронту, які вёў актыўную нелегальную працу па стварэньню беларускага нацыяналістычнага руху, ды інш. Гадлеўскі ўключыў у гэтую працу й Родзьку, які вызначаўся сваімі выдатнымі арганізатарскімі здольнасьцямі й бязьмежным патрыятызмам. Праўдападобна, ужо ў 1940-41 гг. у акупаванай немцамі Польшчы арганізаваўся зародак падпольнай Беларускай Незалежніцкай Партыі, якая летам 1941-га перанесла сваю дзейнасьць на Бацькаўшчыну.
На Беларусі Родзька працягвае дзейнічаць пад палітычным кіраўніцтвам ксяндза Гадлеўскага, стварае падпольныя групы, вядзе працу па структурным афармленьні БНП. Для прыкрыцьця падпольнай працы ён працуе бурмістрам Віцебску, праводзіць беларусізацыю горада. У гэтых жа мэтах Родзька супрацоўнічае з абвэрам (нямецкай вайсковай выведкай і контрвыведкай).
На працягу ўсяго часу нямецкай акупацыі Ус. Родзька падтрымлівае кантакты з украінскімі нацыяналістамі, спачатку з атаманам Тарасам Бульбай-Бараўцом, камандзірам Палескай Сечы, а пасьля з АУН Бандэры. У жніўні 1941 г. Родзька, Вітушка, атаман Харэўскі-Новік кіравалі аддзеламі Беларускай Самаабароны, якая разам з Палескай Сеччу ачышчала Палесьсе ад бальшавіцкіх бандаў. Гэта была другая буйная акцыя (пасьля дэсантаў Першага штурмовага зьвязу ў чэрвені 1941-га), якую правялі маладыя беларускія нацыяналісты.
У 1942 годзе Ўсевалад Родзька становіцца старшынём ЦК падпольнай Беларускай Незалежніцкай Партыі. Ягоны аўтарытэт у беларускім грамадзтве імкліва рос. Пасьля гібелі напрыканцы сьнежня 1942 г. у катоўнях гэстапа ксяндза Вінцэнта Гадлеўскага Родзька застаўся без палітычнага кіраўніцтва ды працягваў дзейнічаць самастойна. У 1943 годзе ён распрацаваў плян, у адпаведнасьці зь якім старшыня Рады Беларускай Народнай Рэспублікі Мікола Абрамчык павінен быў пераехаць з Бэрліну на Беларусь і ачоліць Нацыянальны Супраціў. Абрамчык з плянам згадзіўся, увосень 1943-га зьдзейсьніў паездку па Беларусі, але неўзабаве быў арыштаваны гэстапа й апынуўся пад хатнім арыштам у Парыжы.
Родзька не адчайваўся. У 1943 г. ён, у супрацоўніцтве з абвэрам, распачынае падрыхтоўку беларускіх дывэрсійных аддзелаў, што павінны былі ваяваць на занятай Чырвонай Арміяй тэрыторыі Беларусі. Пашыралася сетка БНП. У Глыбоцкай акрузе партыяй кіраваў Янка Гінько, у Слонімскай — Рыгор Зыбайла, у Наваградзкай — Барыс Рагуля, у Менскай — Юльян Саковіч (пасьля ягонай гібелі ў чэрвені 1943 г. — Аляксей Сянькевіч), у Баранавіцкай — Усевалад Кароль, у Паставах (з вясны 1944-га) — Віктар Сікора, у Вільні — Францішак Аляхновіч (пасьля яго гібелі ў сакавіку 1944 г. — Марцінкевіч?), у Беластоцкай акрузе — Іван Гелда, на Смаленшчыне й Браншчыне — Міхал Вітушка й Дзімітры Касмовіч і г. д. У партыі згуртаваліся найлепшыя сілы маладой нацыянальнай эліты, якая была гатовая са зброяй у руках здабываць незалежнасьць Беларусі.
У студзені 1944 г. Ус. Родзька ўваходзіць у склад дазволенай немцамі Беларускай Цэнтральнай Рады (яна складалася з 14 чалавек на чале з прэзыдэнтам Астроўскім). Родзьку выбіраюць і ў Прэзыдыюм Рады, разам з такімі вядомымі дзеячамі, як Астроўскі, Сабалеўскі, Кушаль, Кандыбовіч, Шкялёнак. Такім чынам два сябры БНП Усевалад Родзька і Мікола Шкялёнак атрымалі яшчэ большыя магчымасьці для падпольнай працы. У Радзе Родзька адказваў за працу з моладзьдзю, а Шкялёнак кіраваў аддзелам прапаганды й прэсы.
Вясной 1944 года зноў узьнікла надзея на стварэньне Беларускага Войска. Немцы далі на гэта дазвол яшчэ 23 лютага 1944-га, а ў сакавіку мабілізацыю ў Беларускую Краёвую Абарону абвесьціў прэзыдэнт БЦР Радаслаў Астроўскі. Нацыяналістычнае падпольле вырашыла ўзяць пад свой кантроль ствараемыя беларускія вайсковыя фармацыі. З гэтай мэтай шмат маладых афіцэраў-сябраў БНП уступілі ў войска. У Глыбокім БКА кіраваў Рыгор Зыбайла, у Наваградку — Барыс Рагуля, у Слоніме — Язэп Дакіневіч, начальнікам пэрсанальнага бюро пры Галоўным Кіраўніцтве БКА быў Сымон Раманчук, менскімі афіцэрскімі курсамі кіраваў Віктар Чэбатарэвіч, намесьнікам Кушаля быў Віталь Мікула...
Пайшоў у БКА і Родзька. 20 сакавіка 1944 г. ён атрымлівае ад прэзыдэнта БЦР рангу лейтэнанта, працуе начальнікам прапаганды Галоўнага Кіраўніцтва Беларускай Краёвай Абароны.
Аднак Усевалад Родзька не хацеў быць проста прапагандыстам, яму патрэбны быў верны вайсковы аддзел, бо ўжо зарадзілася ў яго ідэя антынямецкага паўстаньня ў Менску і абвяшчэньня незалежнай Беларускай Народнай Рэспублікі...
20 траўня Р. Астроўскі выдае пастанову № 37 “Аб прызначэньні сябра Рады — старшага лейтэнанта РОДЗЬКА Ўсевалада Камандзірам 15-га батальёну Беларускай Краёвай Абароны”. Астроўскі пісаў: “Прымаючы пад увагу хадайнічаньне і шчырае жаданьне сябры Рады сп. Родзька Ўсевалада прынесьці карысьць Бацькаўшчыне ў непасрэдным змаганьні з ворагамі Беларускага Народу, — прызначыць яго Камандзірам 15-га батальёну Беларускай Краёвай Абароны з захаваньнем за сп. РОДЗЬКА становішча сябры Рады” (За дзяржаўную незалежнасьць Беларусі. Лёндан, 1960, б. 110-111). Родзька быў адзіным сябрам Беларускай Цэнтральнай Рады, які пайшоў служыць у беларускае войска непасрэдна ў баёвы аддзел (Ф. Кушаль, начальнік Галоўнага Кіраўніцтва БКА, у асноўным, сядзеў у габінэце ды рабіў інспэкцыйныя паездкі, у баях ён ня браў удзелу).
Напрыканцы траўня — у першых днях чэрвеня 1944 году 15-ты або Гарадзішчанскі батальён БКА складаў у Менску прысягу:
“Я, жаўнер Беларускай Краёвай Абароны, прысягаю на Ўсемагутнага Бога і жаўнерскі гонар, што буду верна служыць свайму Беларускаму Народу, сумленна і прыкладна выконваць усе загады сваіх камандзіраў і начальнікаў.
Я прысягаю, што побач з нямецкім жаўнерам, ня выпушчу з рук зброі да тых пор, пакуль ня будзе ўстаноўлены поўны спакой і бясьпека ў нашых сёлах і гарадох, пакуль ня будзе зьнішчаны на нашай зямлі апошні вораг Беларускага Народу.
Я прысягаю, што хутчэй згіну сьмерцьцю героя, чымся дапушчу, каб мая жонка і дзеці, бацькі і сёстры, браты і ўвесь Беларускі Народ зноў цярпелі бальшавіцкі зьдзек і няволю.
Калі-ж з свае слабасьці ці злога намеру я парушу гэтую прысягу, то няхай пакарае мяне Бог ганебнай сьмерцю здрадніка свайго народу і Бацькаўшчыны” (НАРБ, ф. 3601, в.1, спр. 21, а. 76).
Газэта “Голас вёскі” пісала 9 чэрвеня 1944-га: “Удумліва і ясна паўтаралі жаўнеры словы прысягі, чытанай ім камандзерам батальёну, сябрам БЦР, лейтэнантам Родзькам. Пасьля прысягі, спадар камандзер батальёну зьвярнуўся да жаўнераў з кароткім словам, у якім выказаў сваю пэўнасьць, што яны, у акцыі супроць ворага — бальшавіцкага бандыта, — на якую накіроўваюцца, апраўдаюць поўнасьцю надзеі беларускага народу і што ў змаганьні за свабоду Бацькаўшчыны ня зложаць зброі датуль, пакуль гэтая свабода ня будзе фактам”.
Абставіны, у якіх стваралася Беларуская Краёвая Абарона, былі вельмі складанымі. З аднаго боку, немцы не жадалі добра ўзбройваць БКА, бо баяліся яе антынямецкага выступу, з другога боку, савецкія партызаны атрымалі з Масквы загад зрываць мабілізацыю, развальваць або зьнішчаць беларускія вайсковыя адзінкі. А яшчэ была й польская Армія Краёва, што бачыла для сябе небясьпеку ва ўзьнікненьні беларускай збройнай сілы...
На адной з нарад акруговых камандзіраў БКА і намесьнікаў БЦР напрыканцы сакавіка 1944 г. Родзька казаў: “Польская праца безумоўна шкодная, але мы не павінны яе баяцца, бо яна зьнікне, калі мы на ўсе выпадкі польскай актывізацыі будзем супроцьставіць сваю арганізаваную сілу. На гэты час арганізацыя збройнай сілы зьяўляецца самай важнай справай, а з адміністрацыйнымі непаладкамі як-небудзь мы справімся. У справе абмундзіраваньня нам важна не прыгожа выглядаць, як польскія легіёны, а важна мець сілу”.
Фактычна, “арганізаваную сілу” беларускія нацыяналісты стварыць не пасьпелі. Вельмі ж мала было ў іх для гэтага часу. Усяго чатыры месяцы!.. Аднак і за гэты час былі створаны і падрыхтаваны асобныя боездольныя вайсковыя адзінкі, якія налічвалі многія тысячы байцоў. Іх і хацеў сьцягнуць Родзька ў Менск напрыканцы чэрвеня 1944 году...
Хоць і са спазьненьнем, але беларускія нацыяналісты плянавалі паўтарыць акцыю бандэраўскай АУН улетку 1941 г. Тады фашысты жорстка расправіліся з украінскімі нацыяналістамі, якія хацелі адбудоўваць незалежную ўкраінскую дзяржаву. За тры гады беларускі нацыяналістычны рух значна пашырыўся, умацаваўся, арганізацыйна аформіўся. Найбольш радыкальная яго частка — Беларуская Незалежніцкая Партыя на чале з Усеваладам Родзькам — і пачала вясной 1944 году падрыхтоўку да паўстаньня. Па сьведчаньні Барыса Рагулі, плян паўстаньня падрыхтаваў Родзька. Аднак вельмі верагодна, што ў яго распрацоўцы браў удзел і Міхал Вітушка. Да часу “Х”, а менавіта — адкрыцьця Другога Ўсебеларускага кангрэсу — у Менск павінны былі быць сьцягнуты аддзелы БКА, ачольваныя незалежнікамі, а таксама баёўкі БНП з рэгіёнаў. Праўдападобна, выступіць супраць немцаў павінны былі таксама беларускія паліцыйныя й іншыя аддзелы, што знаходзіліся ў Менску. Плян быў адчайны й вельмі рызыкоўны. Нават у тым выпадку, каб усе задзейнічаныя ў акцыі аддзелы прыбылі ў Менск, сілаў для пасьпяховага паўстаньня было мала. А атрымалася так, што батальён Б. Рагулі да вызначанага часу ў Менск не пасьпяваў (немцы не далі вагонаў), не даехалі да Менску ўсе баёўкі БНП (напрыклад, пастаўская — палякі падарвалі цягнік і група В. Сікоры пасьля бою вярнулася ў Паставы). А тут яшчэ пачаўся імклівы наступ савецкіх войскаў — апэрацыя “Баграціён”...
На паседжаньні ЦК БНП плянаванае паўстаньне было адменена. Усевалад Родзька нацэльвае партыю на партызанскае й падпольнае змаганьне з бальшавікамі. Частка сілаў была пакінута на Бацькаўшчыне, іншыя адыйшлі ў Нямеччыну.
Адступленьне многіх беларускіх вайсковых аддзелаў на захад адбывалася хаатычна. Захаваліся сьведчаньні, што ў гэтай сытуацыі Ўсевалад Родзька асабіста сустракаў адыходзячыя групы вайскоўцаў на мосьце праз Нёман у Горадні ды накіроўваў іх далей. Многія трапілі ў Дальвіц (Усходнія Прусы), дзе ў школе абвэра беларускія нацыяналісты праходзілі дывэрсійную падрыхтоўку, каб пасьля вярнуцца на Бацькаўшчыну і змагацца за вольную Беларусь.
Tags: Украинские коллаборанты
Subscribe
  • Post a new comment

    Error

    default userpic

    Your reply will be screened

    Your IP address will be recorded 

    When you submit the form an invisible reCAPTCHA check will be performed.
    You must follow the Privacy Policy and Google Terms of use.
  • 15 comments