Юрий Гуралюк (guralyuk) wrote,
Юрий Гуралюк
guralyuk

167.Ёрш-4.Совещание Космовича,Витушки,Родьки в Витебске 29-30.07.42. Ожидание ими клинча вермахт-СС.

Ёрш-4.
Касмович.
Активист националистического толка из г.Несвиж (Зап. Беларусь). Видимо, левоориентированный в тот момент. Много ездил по европе в 30-х годах - учился и работал: ельгия, Югославия, Чехословакия и т.д. Студенческий лидер.
После установления сов. власти в ЗБ Космович был назначен "бургомистром" г.Несвиж. Начальником милиции при нем стал будущий националистичский лидер Михал Витушка.
По прибытии кадровой милиции в город с Востока был от должности отстранен. Депутат национального собрания ЗБ в Белостоке, постановившего просить Москву о присоединении с БССР. Участник встречи депутатов собрания со Сталиным в Москве 1939г. В 1940г. арестован (по его словам за белорусскую национальную активность НКВД, вместе с Витушкой) и освобожден (с Витушкой же) по хадатойству родственника-академика-бывшего чекиста. Осужден не был.

Осенью 1940г. поступил в Политехнический институ ("политехнику") в Минске. После захвата Минска нацистами явился к ним и прелдожил свои услуги. Был назначен главой Службы порядка (полиции ?) города, куда сразу привлек из Несвижа Витушку в качестве зама.

Быстро сошелся с активистами кружка Гадлевского, прибывшими в Беларусь вместе с немецкими войсками. Уже в 41г. участвует в создании подпольной националистической организации в структурах оккупантов, основной целью которой была борьба с советскими партизаанми (СССР - враг номер 1) и поляками, подготовка к антинемецкому выступлению в нужный момент, и лоббистская деятельность в инетерсах белорусского национализма в оккупационных органах власти.

В октябре 41г. после прихода в Минск гражданской администрации немцев на смену военной двинулся вместе с вермахтом дальше на восток, повторяя свою деятельность в Минске на территории Брянской и Смоленской областей РСФСР. Вместе с ним двинулись некоторые активистты круга Гадлевского и Витушка.

Военные власти относились к националистической активности более сочувственно, чем гражданские.

(Бульба был разоружен также в октябре 41г., а его "администрация" поглощена немцами. Вообще, надо сказать белорусские националисты в силду своей слабости по сравнению с украинскими, независимостей не провозглашали, просто перенимали часть функций по наведению порядка на захваченной вермахтом территории- guralyuk)

На терриории Смоленской и Брянской областей создал по неподтвержденным данным антипартизанские соединения численностью 5-15 иыс чел и достиг большого успеха в борьбе с партизанами. (Численность слишком велика - были бы другие свидетельства, их пока не встречал. Командный состав этих подразделений нигде себя в других частях Беларуси в последующие годы не проявляет, хотя такого состава должно было быть много и он должен был бы быть заметен. Скорее всего, речь идет о территориальной полиции из рассчета 1 чел на 100 жителей и каких-то более крупных подразделениях в городах, которые не устоялись. Если следовать аналогии с украинцами в 41г., покаих не расформировали, то деятельность Касмовича и Витушки в прифронтовом тылу немецких войск должна была проходить под командованием, почти наверняка, абвера. И это командование было несменяемым долгое время: нет свидетельств о деятелньости этих коллабоорантов в Псковской области, только в Смленской и Брянской. В Псковской же области на фронте действовала против Калининского фронта в прежде всего 3-я танковая армия и Витебская область, где находился Лепель, относилась именно к ее тылу - guralyuk)

По интересующему периоду. Космович был переброшен немцами из Брянской обалсти в Смоленскую в начале преля 42г. К тому времени в Брянской области он создал подразделения коллаборантов численностью в 10 тыс чел, а в Смоленской области к концу 42г. - до 15 тыс чел. Михал Витушка все время рядом с Космовичем (в качестве зама?).

29-30 июля Космович и Витушка находятся в Витебске, зоне тыла 3-й танковой армии, вдали от своего обычного места деятельности. Там прошло тайное совещание К., В. и Родьки, на котором "согласовали программу БНП и тактику":
"9-30 ліпеня 1942 г. у Віцебску Касмовіч, Вітушка і Родзька правялі тайную нараду, на якой узгаднілі праграму БНП і яе тактыку. Як успамінае Касмовіч, у іх тады былі спадзяваньні на магчымы канфлікт паміж нямецкім войскам і СС, які мог прывесьці да зьмены ўлады ў Бэрліне. У такім выпадку, Бэрлін мог заключыць мірнае пагадненьне з заходнімі альянтамі, каб сумесна змагацца супраць бальшавізму. “Заданьнем і мэтай Беларускай Незалежніцкай Партыі і далей ёсьць выкарыстаць гэтыя гістарычныя падзеі, арганізаваць і сцэмэнтаваць Беларускія Збройныя Сілы і актыўна ўключыцца ў гэтую апошнюю фазу вайны супраць ворагаў беларускай незалежнасьці, — ужо на эміграцыі пераказваў рашэньні той нарады Дз. Касмовіч. — Узмоцніць стараньні ўтварыць Беларускі Дзяржаўны Урад, які-б злучыў усе народныя сілы і натуральныя багацьці для здабыцьця вольнасьці і незалежнасьці беларускаму народу. Навязаць кантакт з Заходнімі Дзяржавамі і паведаміць іх, што беларускі народ і ягоныя Збройныя Сілы змагаюцца супраць камуністычнай Масквы за сваю вольнасьць і незалежнасьць, а не супраць вольных дзяржаў сьвету”.
На нарадзе было вырашана арганізаваць “тайныя аддзелы БНП — беларускай антыфашысцкай партызанкі”, стварыць падпольны “Бюлетэнь БНП”. З мэтай каардынацыі дзейнасьці БНП у Заходняй і Ўсходняй Беларусі было вырашана ўвосень 1942-га правесьці ў Менску нараду ЦК БНП. "


То есть, похоже, 29-30.07.42 Родька привлек Космовича и Витушку к реализации решений БНП о подготовке перехода к партизанской войне. В это время Родька - бургомистр Витебска. Неясно, как было с белорусскими нацлидерами из Могилева и Гомеля, но если не учитывать тех, значит, основные нацлидеры, действовавшие в зоне тыла вермахта скоординировали свою тактику и стратегию. Она была нацелена теперь на подготовку антинемецкого восстания. Политически они сориентировались на вермах (абвер) против СС.нном перевороте в Берлине силами вермахта, дабы отстранить от власти СС. И готовились активно действовать в случае такой пертурбации. Если этоевороте в Берлине силами вермахта, дабы отстранить от власти СС.</b> правда и такой заговор вермахта существовал, перед нами удивительно важная информация, касающаяся всей Второй мировой войны.

Тогда переговоры Бульбы и Гадлевского с советской разведкой выглядят совершенно иначе. И вся логика действий партизан и националистов всех типов - также требует переосмысления.

Вариантов, видимо, два.

Первый: советская разведка (и в ЦШПД и ГРУ) знали о такой подготовке действий вермахта и готовились к нему. Тогда деятельность Линькова под Лепелем до конца мая 42г. выглядит точкой контакта между советской разведкой (только ГРУ?) и абвером. Отсюда тогда - легенда об отсутствии связи между Линьковым и Москвой зимой-весной 42г. И странные перемещения людей Линькова весною 42г. между "Москвой" и Лепелем. А НКВД ведет свою работу по налаживанию восстания при опоре на националистчиеские элементы идеологии антинемецких сил и часть коллаборантов. Тогда понятно, почему Гадлевский и Бульба тянули время. Это тянул время скорее всего абвер, пока ситуация себя не исчерпала по чисто немецким причинам. Тогда скорее всего националисты готовились к провозглашению независимостей при поддержке вермахта по той же схеме, как это было сделано в 1918г. Отсюда и их внимание к традиции УНР и БНР.

Второй: никакой информацией такого уровня Космович и Родька с Витушкой не обладали, это - легенда. На самом деле строили подпольную сеть по типу ОУНовской. Это вариант - реалистичнее. В любом случае, переговоры с советской разведкой вел в это время от имени БНП Гадлевский в Минске. Эти деятели в таких переговорах замечены не были.

В июле 42г. также:
Шухевич скорее всего побывал во Львове
- Линьков в ходе своего самовольного рейда создавал под Кеймаха в Налибокской пуще самое крупное в Беларуси тогда соединение партизан и получил приказ двигать на Князь-Озеро вместо Выгоновского.
- Ваупшасов восстанавливал агентурную сеть НКВД в Минске
- кто-то, видимо, разведчики Ваупшасова вела переговоры с Гадлевским в Минске
- немцы разгромили Минское и Киевское партийное подполье (и так им хорошо известное)
- спецотряд Медведева двигался к Ровно, имея в своем составе Лукина для переговоров с Бульбой
- Бульба начал диверсии на стратегических коммуникациях и объявил об этом открыто.

Не может быть, чтобы такая активность националистов в таком важном регионе проходила без внимания разведки еще и Великобритании.
Может, врет, правда, союзникам, чтобы не расстреляли за убийства евреев, неизбежные, так сказать, в их активной деятельности по поддержанию "нового порядка".

Генэрал вызвольнага фронту. Менсолас Краю, 2002, 38 с., іл.

ДАДАТАК
Ад выдавецтва
Генэрал Дзьмітры Касмовіч усяго некалькі месяцаў не дажыў да абвяшчэньня незалежнасьці Беларусі ў 1991 годзе. Тое, за што ён змагаўся на працягу дзесяцігодзьдзяў, спачатку на Бацькаўшчыне, а пасьля ў Вольным Сьвеце, стала рэальнасьцю. Толькі ня ўбачыў гэтага незабыўнага моманту нястомны змагар за вызваленьне Беларусі ад акупантаў з Усходу й з Захаду…
Жыцьцю й
Ад выдавецтва
Уступ
Першыя крокі
Па лязу нажа
Нямецка-савецка вайна
Дзейнасьць ва Ўсходняй Беларусі
Перад скананьнем гіютляроўскага рэжыму
Бацькаўшчына патрабуе дапамогі
Беларускі вызвольны фро
дзейнасьці беларускага палітычнага й вайсковага дзеяча Дз. Касмовіча прысьвечаная брашура Яна Каваля. Аўтар малюе партрэт нястомнага, нязломнага, палымянага беларускага нацыяналіста. Асаблівая ўвага надаецца пэрыяду Другой сусьветнай вайны й дзейнасьці Касмовіча на эміграцыі. Калі ў вайну ён са зброяй у руках бараніў свой народ ад акупантаў, ствараў беларускія вайсковыя аддзелы, то ў пасьляваенны час зьмяніў вайсковую ўніформу на цывільны касьцюм, займаўся, у асноўным, палітычнай дзейнасьцю.
Генэрал Касмовіч аж да сваёй сьмерці нёс сьцяг вызвольнай барацьбы беларускага народу, захоўваў пераемнасьць гэтага змаганьня. Колькі гадоў назад гэты сьцяг, сьвятую памятку вызвольнага змаганьня нашых продкаў, падхапілі мы, беларускія нацыяналісты з Арганізацыі “КРАЙ”. На ім крывёю Герояў напісаныя несьмяротныя словы: “Здабудзем Беларускую Дзяржаву, альбо загінем у барацьбе за яе!”.
Выдавецтва “Голас КРАЮ”
УСТУП
Быў верасень 1944 году. У яшчэ гітляроўскім Бэрліне ў гатэлі “Беатрыкс” сабраўся на тайную нараду Цэнтральны камітэт Беларускай Незалежніцкай Партыі (БНП). Сярод галоўных пытаньняў нарады было вызначэньне двух чалавек на выкананьне вельмі адказных і цяжкіх заданьняў. Адзін зь іх мусіў вярнуцца на Беларусь, згуртаваць і ачоліць антыбальшавіцкія партызанскія й падпольныя сілы дзеля змаганьня за волю й незалежнасьць Беларусі. Другі павінен быў перабрацца на Захад, як паўнамоцны прадстаўнік БНП, з мэтай навязаньня кантактаў з урадамі заходніх краін.
На Бацькаўшчыну вельмі хацеў вярнуцца маёр Дзьмітры Касмовіч. Там, ва ўсходняй Беларусі ўжо вялі барацьбу з чырвоным акупантам створаныя ім аддзелы Беларускага Краёвага Войска. І ён, як іх былы камандзір, лічыў сваім абавязкам вярнуцца да сваіх жаўнераў. Няхай і на верную сьмерць… Аднак партыйнае кіраўніцтва вырашыла інакш. На Беларусь паляцеў маёр Міхал Вітушка. Касмовічу была даверана дыпляматычная праца, і невыпадкова, бо перад вайной ён жыў у Заходняй Эўропе, ведаў некалькі замежных моваў. Так быў вырашаны лёс двух беларускіх нацыяналістаў, якім было наканавана стаць легендамі вызвольнага руху.
Генэрал Касмовіч на эміграцыі стаўся адным з самых радыкальных нацыяналістаў, цалкам адданым справе актыўнай барацьбы за вызваленьне Беларусі. Яго можна параўнаць са Сьцяпанам Бандэрам або Яраславам Стэцько, лідэрамі рэвалюцыйнай АУН, якія аж да сваёй сьмерці заставаліся найбольшымі ворагамі чырвонай Масквы.
ПЕРШЫЯ КРОКІ
Дзьмітры Касмовіч нарадзіўся 21 верасьня (па ст. ст.) 1909 году ў Нясьвіжы. Ягоныя бацькі, па паходжаньню сяляне, былі вельмі веруючымі людзьмі, што перадалося й сыну. Прабіваць сабе дарогу ў жыцьці Дзьмітрыю было нялёгка. Сям'я ягоная была бедная, у 1920 годзе бальшавікі арыштавалі й выслалі на Салаўкі маці, год прасядзеў у савецкай турме і бацька, якому ўдалося вярнуцца на польскую тэрыторыю да дзяцей.
Пачатковую навуку Дзьмітрый здабываў у Нясьвіжы ў мясцовай гімназіі. З-за адсутнасьці грошай на аплату вучобы часова не вучыўся… Пасьля закрыцьця польскімі ўладамі беларускай гімназіі ў Нясьвіжы, у 1926 г. Касмовіч і ягоны стрыечны брат Міхась Вітушка едуць працягваць вучобу ў Наваградзкай беларускай гімназіі, адкуль неўзабаве перавяліся ў беларускую гімназію ў Радашковічы. Там Дзьмітры ўпершыню спаткаўся з Юльянам Саковічам, зь якім яны праз гады будуць арганізоўваць падпольную Беларускую Незалежніцкую Партыю…
У Радашковічах Дз. Касмовіч канчаткова сфармаваўся, як беларускі нацыяналіст-незалежнік. Парасткі нацыянальнай сьвядомасьці, закладзеныя бацькамі, а пасьля й нясьвіскімі настаўнікамі, атрымалі ў Радашковіцкай гімназіі добрае разьвіцьцё. Тут беларускіх дзетак вучылі такія вядомыя дзеячы, як Аляксандар Уласаў, Браніслаў Тарашкевіч, Язэп Гаўрылік ды інш. Яны прывівалі ім любоў да Бацькаўшчыны-Беларусі, далучалі да трыдыцыі сьвяткаваньня 25 Сакавіка — дня абвяшчэньня дзяржаўнай незалежнасьці Беларускай Народнай Рэспублікі.
Пасьля сканчэньня гімназіі Касмовіч вярнуўся ў родны дом, пайшоў на працу, каб зарабіць грошы на вучобу. Ад гэтага часу й да пачатку Другой сусьветнай вайны ён увесь час вучыцца і працуе. Спачатку Дзьмітры вучыўся на мэдыцыне ў Чэхаславаччыне й Бэльгіі, але трохі пазьней аддаў перавагу палітэхніцы. Адначасова ён актыўны ў грамадзкай працы — спрычыняецца да стварэньня беларускай студэнцкай арганізацыі ў Бэльгіі.
Беларускі студэнцкі рух у міжваеннай Эўропе быў добра зарганізаваны. Усе студэнцкія суполкі ўваходзілі ў Аб'яднаньне Беларускіх Студэнцкіх Арганізацый (АБСА), штаб-кватэра якога знаходзілася ў Празе-Чэскай. АБСА стаяў на незалежніцкіх пазыцыях, пазьбягаючы камуністычных уплываў, ды гуртаваў у сваіх шэрагах будучую нацыянальную эліту. На міжнародных студэнцкіх форумах арганізацыя актыўна выступала ў абароне беларускага народу, падзеленага й прыгнечанага акупантамі. У 1931 г. АБСА на Сусьветным студэнцкім кангрэсе ў Брусэлі прадстаўлялі Дзьмітры Касмовіч і Аляксандар Вітушка. Касмовіч выступаў на кангрэсе з дакладам. Неўзабаве пасьля гэтага яго прызываюць у польскае войска…
Толькі ў 1934-ым Касмовіч вяртаецца на вучобу ў Бэльгію, зноў шмат працуе на вугальных капальнях. Але цяжкія ўмовы змусілі яго выехаць на вучобу ў Югаславію. У Бялградзе Касмовіч паступае на філязофска-тэалягічны факультэт унівэрсытэта, зноў-жа стварае беларускую студэнцкую арганізацыю.
“Запісваючыся на філязофска-тэалягічны факультэт, я адкідаў усякую форму збройнага змаганьня з бязбожным камуністычным рэжымам, бо лічыў, што гэтае змаганьне павінна праяўляцца ў інфармацыі заходняй моладзі і палітыкаў аб небяспецы для духовага, гаспадарчага, сацыяльнага і дзяржаўнага жыцьця вольнага сьвету і інфармацыі аб цяжкім лёсе беларускага і ўсіх паняволеных маскоўскім камунізмам народаў і польскай шавіністычнай санацыяй і аб іхнім імкненьні да вольнасьці”, — успамінаў праз дзесяцігодзьдзі Дзьмітры Касмовіч. Пройдзе яшчэ некалькі гадоў і Касмовіч стане прыхільнікам збройнай барацьбы супраць бальшавіцкіх акупантаў.

Tags: Украинские коллаборанты
Subscribe
  • Post a new comment

    Error

    default userpic

    Your reply will be screened

    Your IP address will be recorded 

    When you submit the form an invisible reCAPTCHA check will be performed.
    You must follow the Privacy Policy and Google Terms of use.
  • 13 comments