Юрий Гуралюк (guralyuk) wrote,
Юрий Гуралюк
guralyuk

169. Ёрш-6. Левая Белнацпартизанка "Ерша" на Полесье как аналог УПА(ПС). Сакович. Лукашик.

Недостающие даты понемногу уточняются:
Родька стал бургомистром ВАитебска в июле 41г. И уже находясь на этой должности принял участие в организации совместного с Бульбой очищения Полесья от окруженцев, начатого в августе 41г. Акция завершилась к октябрю В октябре немцы подчинили себе созданную на местах администрацию. Несогласные очистители - Бульба и какие-то белорусские его бывшие союзники постепенно ушли в лес. Ерш называет белорусский аналог УПА(ПС) Бульбы "Белорусская народная партизанка". (По БНП все уточнить)

В минскую полицию Космовича в 41г. вступали бывшие бойцы "Першага штурмавога саюзу" (аналога Нахтигаль и Ролланда). Также бойцы ПШС сопровждали Витушку и Касмовича в Брянской и Смоленской областях. Похоже Касмович всюду опирался на них.

Уже ок. апреля 42г. в новогрудке при вербовке в БНП молодому человеку было сообщено, что в начале июня в Минске состоится "организационный съезд" БНП. Лидерами партии уже тогда было известно даже молодому человеку, вербуемому в провинциальном Новогрудке были Гадлевский и Родька.

Участник этого "съезда" на квартире главы минской полиции в тот момент Саковича утверждает, что в нем участвовали 7 чел.: Борис Рогуля (его воспоминания), "Мішка Рагуля, Родзька, Адамовіч, Шкялёнак (у пазьнейшы час першы заступнік Астроўскага)... Адамовіч, як дазнаўся пра што гутарка, выйшаў. Кажа: “Я ўжо адседзеў у савецкай турме досыць і больш там не хачу быць”. Нас там было сем чалавек. Родзька меў гатовую праграму беларускай нелегальнай партыі. Мэтай яе было паказаць, што беларусы ня ёсьць ані прасавецкія, ані пранямецкія, а прабеларускія. Вырашылі выдаваць падпольны бюлетэнь... " По сути, приняли все, что предложил Родька.

Непосредственно к восстанию решения готовиться принято не было. Решили просто создавать подпольную структуру, отталкиваясь от пятерок. Рассчитывая, что она сможет существовать даже в случае прихода Красной Армии. (Не вяжется с утверждениями Ерша в других текстах о решении перейти к подготовке партизанских отрядов, создании 20 отрядов на Полесье и т.д.). Борис Рагуля - первоисточник. Видимо. верить надо ему.

Гелда
"Летам 1941 году Гелда вярнуўся ў Беласток, спрабаваў зрабіць нешта дзеля Бацькаўшчыны. Аднак ягоныя памкненьні знаходзілі перашкоду з боку нямецкіх уладаў ды, наогул, нямецкай акупацыйнай палітыкі. З восені 1941-га Гелда – сябра ўправы Беларускага аб’яднаньня ў Беластоку. Але ён не парывае сувязі з былымі сябрамі па Грамадзе. Калі ўвосень 1941 году камэндант Менскае беларускае паліцыі Юльян Саковіч склікаў нараду грамадоўцаў у Менску, Гелда прыбыў на яе разам з Лукашыкам (бурмістрам Беластоку, які ў 1942 г. уцёк у Швэцыю). На нарадзе была створана падпольная “Беларуская Народная Грамада” ды быў прыняты плян далейшых дзеяньняў. І. Гелда адстойваў на нарадзе неабходнасьць супрацоўніцтва зь немцамі, каб мець на іх нейкі ўплыў ды ствараць беларускія ўзброеныя аддзелы. "

Не был ли Лукашик, который убежал в 42г. в Швецию, белорус-бургомистр Белостока и участник совещания бывших членов Грамады в Минске (9 чел., создали подпольную структуру, но полностью лояльную немцам при том), собранного Саковичем осенью 41г., посланцем от группы Гадлевского к союзникам (Великобритании)? По итогам этого совещания "У 1942 годзе на Палесьсі, дзякуючы грамадоўцам, удалося аб’яднаць некалькі дзесяткаў патрыятычных атрадаў і груп у Беларускую народную партызанку, камандзірам якой стаў былы савецкі афіцэр Іван Шанько."

Смотрю, Ёрш в Белнацпартизанку зачисляет и остатки тех, кто вместе с Бульбой чистил окруженцев на Полесье и какие-то группы, созданные левыми социал-демократами по итогам их совещания у начальника полиции Минска, который в свою очередь уже был членом БНП, завербованным Родькой. ничего се навороты :) В принципе, наверное могло быть и так. По-крайней мере, логично: левый Бульба, левые белорусские деятели сначала совместная антисоветкая акция на Полесье, потом - небольшая партизанка против немцев на том же Полесье весною 42г. :)

Отметим, между делом:
"Летам 1941 г. палякамі было расстраляна або выдадзена немцам для ліквідацыі толькі ў Заходняй Беларусі да тысячы актывістаў КПЗБ, ТБШ, Грамады." Бельченко пишет, что неожиданным союзником советских партизан в западной Беларуси стали бывшие члены КПЗБ. Опраясь на них в 41-42гг. были созданы т.н.Объединенные антифашистские комитеты, к-е в основном и вели борьбу с немцами в ЗБ в районах, где была относительно слабы поляки (Белосток, Барановичи, Брест) до массового развертывания советской партизанки в 43г. В цитате - видимо. отражение схватки подполья КПЗБ с поляками-коллаборантами-агентами польских структур. Идеологически Объещиненные антифашистские комитеты были близки левым националистам вроде Бульбы и Белнацпартизанки (если та действиетльно была, а не выдумана Ершом). В случае успеха переговоров Москва-Бульба, Москва-Гадлевский и т.д. реальной силой стали бы левых убеждений, именно они составили бы костяк мобилизуемых на восстание партизан в Зап.Беларуси, Полесье, Волыни. Еще один косвенный аргумент, зачем Линьков сначала шел на Выгоновское озеро. С запада исевера к нему примыкали зоны действий Объединенных Антифашистских Комитетов.

По аналогии с Бульбой Сакович летом 42г. должен был бы также вступить в переговоры с советской разведкой. Или его интересы как одного из лидеров левых националистов со структурой на Полесье тоже представлял Гадлевский?

[Сяргей Ёрш, Вяртаньне БНП. Асобы і дакумэнты Беларускай Незалежніцкай Партыі. — Менск-Слонім: БГАКЦ, 1998. — 186 с. — (Архіў Найноўшае Гісторыі)]Сяргей Ёрш, Вяртаньне БНП. Асобы і дакумэнты Беларускай Незалежніцкай Партыі. — Менск-Слонім: БГАКЦ, 1998. — 186 с. — (Архіў Найноўшае Гісторыі) 

АСОБЫ

ПА МЯНУШЦЫ “ВОЎК”

Гісторык Анатоль Бадулін у сваім пасквілі “Националист — это человек, сделавший уверенный шаг к фашизму” (Советская Белоруссия, 1996. 20 чэрвеня) сьцьвярджаў, што “ўзьнікненьне ідэалёгіі беларускага нацыяналізму адносіцца да 1940 году, калі на тэрыторыі Польшчы (акупаванай немцамі) у колах беларускіх нацыяналістаў... узьнікла думка пра стварэньне нелегальнай арганізацыі...”. Сапраўды, менавіта ў акупаванай гітляроўцамі Варшаве ў 1940-41 гадох стварыўся арганізацыйны цэнтар Беларускага нацыянальнага Супраціву. Адным зь яго лідараў стаў 20-гадовы Ўсевалад Родзька. Малады патрыёт, таленавіты чалавек, самаахвярны змагар за вызваленьне Бацькаўшчыны, ён яркай зьнічкай бліснуў, асьвяціўшы шлях беларускага вызвольнага руху, і загінуў у акупацыйных катоўнях…

Ус. Родзька нарадзіўся ў 1920 годзе ў вёсцы Чучавічы Лунінецкага павету ў сям’і Філярэта і Веры Родзькаў. Яго бацька — настаўнік, які паходзіў зь вёскі Вераскава на Наваградчыне, у першую сусьветную вайну быў мабілізаваны ў расейскую армію, стаў афіцэрам. З 1918 году Філярэт Родзька настаўнічаў на Мазыршчыне, дзе й ажаніўся з таксама настаўніцай Верай Гулевіч. У 1920 годзе, магчыма, з войскамі генэрала Булак-Балаховіча, яны ўцякаюць ад бальшавікоў на Наваградчыну, у Вераскава. Відаць, па дарозе дахаты, на Лунінеччыне, і нарадзіўся ў сям’і Родзькаў хлопчык, якому бацькі далі імя Ўсевалад.

У 1934 годзе ў Наваградку польскімі ўладамі была закрытая беларуская гімназія. Яе навучэнцаў залічылі ў мясцовую польскую гімназію ймя А. Міцкевіча. Сярод беларусаў, якія туды трапілі, былі й будучыя вядомыя дзеячы беларускай эміграцыі: Барыс Рагуля, Язэп Сажыч і Уладзімер Набагез. Успамінае Б. Рагуля:

“Нас, беларусаў, у гімназіі было пяцёх. У пятай клясе ўжо вучыўся Родзька, які быў запісаны расейцам. Але не яго гэта была віна, а бацькоў... У шостай клясе беларусамі сябе лічыла ўжо восем чалавек, у тым ліку і Ўсевалад Родзька. А гімназію скончыла 13 беларусаў...

Родзька належаў да гарцэрства г. зн. скаўтаў. Гэта была вельмі шавіністычная польская арганізацыя... Усевалад быў вельмі здольным і выбіраўся на камандзіра скаўцкай дружыны. Страшэнна здольны ён быў у мовах, гісторыі, а ў матэматыцы крыху слабейшы.

У 1935 годзе быў нейкі “дзень калёніі” (Польшча дамагалася калёній). Выступае Родзька на сцэне: “Нам трэба калёніі!” Пасьля гэтага мы, Набагез і я, падыходзім да яго: “Каму патрэбны калёніі, табе? Хіба ты ў калёніі не сядзіш?!” Далі яму мы тады перцу так, што ён пайшоў і на беларуса перапісаўся: “Я ваш, я з вамі! — кажа, — хачу пераймаць мэтоду Макіявэлі (тады мы вельмі захапляліся гэтым Макіявэлі). Я мушу ўбіцца ўверх, каб зьверху зрабіць беларускую справу”. Я кажу: “Браток, гэта сьлізкая дарога. Можаш так узьлезьці, што й ня вылезеш пасьля. Мы калёніяў не патрабуем...”

Нялёгка прыходзілася беларускім хлопцам бараніць свае нацыянальныя правы ў польскай гімназіі, але яны выстаялі. Пры гэтым ім удалося пазьбегчы і камуністычнага ўплыву, захаваць свой нацыянальны кірунак. Б. Рагуля ўспамінае, што шмат беларускім гімназістам дапамог сэнатар Васіль Рагуля, які казаў: “Сацыялізм — гэта мост да камунізму. І паколькі ты ня хочаш пераходзіць на той бок рэчкі, дык ня лезь на мост!”. Так беларускія хлопцы саматугам захавалі сваю нацыянальную арыентацыю, яшчэ ня ведаючы, якую ролю ім давядзецца адыграць у беларускім руху праз некалькі гадоў...

У 1938 годзе, пасьля матуры, Родзька, Рагуля і Янка Гутар зьбіраліся паступаць ува ўнівэрсытэт на мэдыцыну, але ў апошні момант іх мабілізавалі ў польскае войска. Рагуля і Родзька трапілі ў падафіцэрскую школу ў Замброў. Там, паводле словаў Барыса Рагулі, Ус. Родзька, хоць і запісаўся беларусам, зноў “разыгрываў свой прапольскі кірунак”. Аднойчы ў часопісе школы ён надрукаваў прапольскі патрыятычны верш “12 лістапада”... Хацеў Усевалад атрымаць першую лекату (стаць першым курсантам школы) і атрымаў бы яе, каб ня быў запісаны беларусам. Яму ж далі толькі трэцюю...

Трапіўшы ўвосень 1939 г. у нямецкі палон, Усевалад Родзька выйшаў на волю вясной 1940 году. Ён наладжвае кантакты з Беларускім камітэтам у Варшаве, узначальвае яго кракаўскую філію. Менавіта ў гэты час праяўляецца ягоны талент арганізатара, самаахвярнасьць стойкага беларускага патрыёта. Яго заўважылі. Айцец Вінцэнт Гадлеўскі паверыў маладому хлопцу й прыцягнуў Усевалада да падпольнай працы. Цяпер Родзька з “унутранага”, яшчэ юнацкага “падпольля” ўваходзіць у сапраўдную нелегальную дзейнасьць. Ужо не было патрэбы “гуляць” з палякамі, бо пачыналася вялікая гульня зь немцамі, стаўкі каторай былі вельмі вялікія — незалежнасьць Беларусі...

Да сёньняшняга дня застаецца не высьветленым да канца час узьнікненьня Беларускай Незалежніцкай Партыі (БНП). Эміграцыйны гісторык Вацлаў Пануцэвіч лічыў, што яна ўзьнікла ў 1939 г. у Вільні й аформілася ў 1940-41 гг. у Варшаве. У большасьці іншых крыніц, у тым ліку і савецкіх, паведамляецца, што БНП арганізавалася ў 1942 годзе ў акупаваным немцамі Менску. Як бы там ні было, а ў 1940-41 гадах у Польшчы а. Гадлеўскі сфармаваў арганізацыйны цэнтар Беларускага нацыянальнага Супраціву.

У найноўшай гісторыі хапае прыкладаў, калі сьвятары ачольвалі вызвольныя рухі паняволеных народаў. Напрыклад, у міжваенны час каталіцкі сьвятар Андрэй Глінка ачоліў славацкую нацыяналістычную партыю, якая выступала за стварэньне незалежнае славацкае дзяржавы (а. В. Гадлеўскі ў 1936-39 гг. у Заходняй Беларусі кіраваў нацыяналістычным “Беларускім фронтам”). Падчас Другой сусьветнай вайны пасьлядоўнікі а. Глінкі ўтварылі шэраг патрыятычных ваенізаваных арганізацый, як “Глінкаўская моладзь”, “Глінкаўская гвардыя” ды інш., якія складалі галоўную сілу вызвольнага руху.

У ліпені 1941 г. Усевалад Родзька, пры падтрымцы абвэру, зь якім супрацоўнічаў (гэта быў тактычны крок а. Гадлеўскага), стаў бурмістрам Віцебску. Ён паступова праводзіць беларусізацыю гораду, з 1942 г. арганізоўвае выхад газэты “Беларуская Старонка”, у якой часта выступае з публіцыстыкай і фэльетонамі. Адначасова Родзька праводзіць актыўную падпольную працу — выконвае інструкцыі а. В. Гадлеўскага.

У жніўні 1941 году пры непасрэдным удзеле Ўс. Родзькі была падрыхтавана і праведзена беларуска-ўкраінская антыбальшавіцкая вайсковая апэрацыя на Палесьсі. І сёньня ўкраінскія гісторыкі з захапленьнем пішуць пра гэтую вайсковую акцыю, у якой удзельнічала 10 тысяч жаўнераў Палескай Сечы Ўкраінскай Паўстанчай Арміі і 5 тысяч беларусаў — удзельнікаў Беларускай самаабароны, якая стыхійна ўзьнікла на пачатку вайны на Берасьцейшчыне і Піншчыне. У выніку апэрацыі пад беларуска-ўкраінскі кантроль была ўзята вялікая тэрыторыя: ад Пінску да Мазыра і ад Слуцку да Сарнаў. Пазьней злачынная нямецкая палітыка змусіла гэтыя аддзелы йсьці ў лес і арганізоўваць нацыянальны партызанскі рух (Беларуская народная партызанка і УПА). Аднак Родзька застаўся працаваць на становішчы бурмістра, якое давала шмат магчымасьцяў у падпольнай працы. Праўда, ілюзіі наконт нямецкіх “вызваляльнікаў”, якіх і так было няшмат, хутка зьніклі.

Пасьля гібелі Гадлеўскага ў катоўнях гестапа, Ўсевалад Родзька фактычна становіцца кіраўніком нацыянальнага антынямецкага падпольля ў Беларусі, а перадусім яго найбольш актыўнай часткі. і гэта ў 22 гады! Бузумоўна, не хапала досьведу, верных сяброў і саюзьнікаў. Але Родзька знаходзіў выйсьце нават у самых безнадзейных сытуацыях. Патрэбна была зброя й ён — дзеля барацьбы з бальшавікамі — браў яе ў абверу. А хто яшчэ даў бы яе беларусам? Заходнія саюзьнікі? Усе спробы наладзіць зь імі кантакты ні да чаго не прывялі...

У студзені 1944 году Ўсевалад Родзька ўваходзіць у Беларускую Цэнтральную Раду, дзе адказвае за працу з моладзю. Менавіта моладзь складала асноўную частку сяброў БНП. А калі ў сакавіку 1944-га пачалася мабілізацыя ў Беларускую Краёвую Абарону, Родзька ачольвае 15-ты батальён БКА. Ён, праз свой вайсковы партыйны актыў, быў фактычным кіраўніком БКА, у той час калі маёр Кушаль камандуючым быў толькі намінальна. Кіраўніцтва БНП у гэты час рыхтуецца да збройнай барацьбы з бальшавікамі: ствараюцца ня толькі легальныя вайсковыя структуры, але й партызанскія аддзелы, пашыраецца падпольная сетка.
Tags: Украинские коллаборанты
Subscribe
  • Post a new comment

    Error

    default userpic

    Your reply will be screened

    Your IP address will be recorded 

    When you submit the form an invisible reCAPTCHA check will be performed.
    You must follow the Privacy Policy and Google Terms of use.
  • 41 comments
Previous
← Ctrl ← Alt
Next
Ctrl → Alt →
Previous
← Ctrl ← Alt
Next
Ctrl → Alt →