Юрий Гуралюк (guralyuk) wrote,
Юрий Гуралюк
guralyuk

219. Семашка.Структура польской (британской) разведсети.Вахляж."Тихотемни".Оз.Нарочь.Кмитиц.

Я. Сямашка - Армія Краёва на Беларусі. Частка IІ. Пад знакам канцэпцыі "двух ворагаў" (Пачатак)

Забавно, выходит я на днях абсолютно верно реконструировал возможную разведсеть британской разведки через польскую в оккупированной Польше и СССР. Даже даты смены системы связи правильно понял.

Правда, Семашка, видимо не в курсе подробностей о соглашении ГРУ-поляки. Тогда часть информации у него была бы в абсолютно ясно аргументирована и периодизация была бы сформулирована немного иначе.

Значит, что мы имеем: с февраля 42г. на оккупированную территорию действительно началась заброска разведчиков (частично диверсантов) из Британии, поляков по национальности, занятых в рамках двух систем разведки, несвязанных, похоже между собой на местах: разведки, использовавшей бывшую агентуру польской "Двуйки" и Вахляж - новая разведсеть, создававшая агентуру с нуля. Очень напоминает спецотряды НКВД и группы ГРУ. Тоже были две разные системы, на местах контактировавшие между собою мало. Разведсеть двуйки работает в тесном контакте с АК. Полный аналог НКВД-ЦШПД. Только центр в Лондоне.

В поле внимания разведок обоих типов оказываются прежде всего ж\д линии. Даже резидентуры и агентурные сети выстраиваются именно вдоль этих линий. Причем окончания линий - Смоленск и Харьков, в какой-то момент даже Ростов. Т.е. польская разведка обоих типов выстраивалась структурно как стратегическая разведка Великобритании в тылу восточного фронта немцев. ВБ нуждалась в правильной информации о положении на Восточном фронте.

Но ВБ в отличие от совесткой ГРУ и НКВД не стала выстраивать в тылу немцев своей крупной именно диверсионной сети. поэтому польские отряды обеспечения разведчиков находились близ крупных ж\д центров, но их не стали в 42г. выращивать в диверсионную сеть, аналогичную партизанской системе Беларуси или Полесья-Волыни. Хотя в общем могли. Стоило просто переформатировать задачи равзедсети, ввести туда больше диверсий в интеерсах фронта. Тогда в тыл нецмам начать забрасывать подготволенных дивесрантов большим количеством. как делали ГРУ и ЦШПД. Потом быстро формировать в труднодоступных регионах освобожденнные зоны для приема самолетов со взрывчаткой и прочим оебспечением, наращивать численность АК для защиты этих зон и усиления диверсионной деятельности на коммуникациях, и для вывода из хоз оборота немцев людской силы и территорий.

Нечто подобное британцы сделали в 44-м, но было уже поздно. В принципе, все понятно: польское напарвление для ВБ было вторсотепенным в плане боевых задач. Там нужна была лишь стратегическая разведка и профессиональная хорошо законспирированная разведсеть, способная при каких-то обстоятельствах к политическому влиянию на правительства ВЕ стран после краха Германии. если к полському сопротивлению в 42-43гг. подойти с такой чтоки зрения - в его оснвое оргядро в виде составленной и поляков британской разведсети, действующей в инетерсах Британии, тогда деятельность АК выглядит абсолютно логичной: никакой массовой партизанки вплоть до второй половины 43г. И т.д. Структура разведсети и системы упарвления АК - разведывательные резидентуры в городах, политчисекие контакты резидентур с остающимися и после разгрома Германии социально значимыми фигурами, в католчисеком клире прежде всего. Небольшой террор против немцев в пропагандистских целях. Отряды АК и Вахляжа близ городов дислокации резидентур и отдельных разведчиков, как правило ж\д центры. В отдаленных гегографически труднодоступных районах - пункты связи. Отряды АК небольшие. Акцент - на разведсеть в населенных пунктах и инфильтрацию в немецкие органы власти по этой причине ("стоять с ружьем у ноги" и "готовиться")

Видимо, если бы немцы не развязали межэтнического конфликта поляков с украинцами, литовцами, латышами и белорусами АК в заметную вооруженную силу в ЗБ\ЗУ вообще бы не выращивалась.

Какие рации использовала в 42-43гг. польская разведсеть? Советские? Материальное обеспечние польской разведки в 42г.. вроде, лежало на советской стороне. Но тогда нужен центр ретрансляции сообщений из ильны, Белосток, Бреста.... на москву где-то чуть восточнее линии Брнановичи Пинск-Сарны. Узел связи Линькова (Банова) возник только в июле-августе 42г. на Князь-Озере. Тогда где мог быть узел весною 42г., например? Узел связи для полськой разведки по линии ГРУ был создан под Московю в Серебрянном Бору весною 42г. и работал как минимум до конца июля 42г. Т.е. до введение в действия узла Линькова. Значит, он пользовался каким-то ретранслятором восточнее указанной линии...

Со второго полугодия 42г. и вплоть до разрыва дипотношений СССР с парвительством Сикорского 13.0443, или точнее вплоть до приказа совсетким партизанам атаковать АК 22.06.43 поляки могли пользвоаться ретранслятором Линькова 9если не имели своего параллельного). И обязательно должны были выстраивать свою независимую систему связи, ориентированную на Лондон минуя Москву. Во всяком случае в июне 43г., как видно из текста, они оказались споосбны легко перейти на эту систему. Кстати аргумент в пользу того, что до 22.06.43 поляки использовали все таки Линькова и Серебрянный бор.

Интересно, где у поляков был центр разведсети в тылу Восточного фронта в 42г. - первой половине 43г.? Логичнее всего - в районе нарочи близ Вильны. Отряд обеспечения главной - виленской резидентуры в регионе. Видимо, отряд Кмитица. Труднодоступный озерный край. Летом 42г. уходя на Полесье Линьков именно в этот регион отправил одну из оставляемых им по своем пути групп, оставшихся с ним на связи. В начале зимы 43г. именно в этот регион совершил зачем-то рейд на санях во главе 400 партизан сам Лобанок. Рейд был очень хорошо вооружен, информация о нем невелика, хотя такого рода рейдов в то время почти никто не совершал, уникальный рейд, ценой ослабления всей партизаснкой зоны в районе Лепеля в случае неудачи. Марков - КПЗБ, ЦШПД - в контакте с Кмитицем в 41-42гг. Удобное место для снабжения по воздуху - ориеннтиром самолетам ночами служили озера, потому партизаснкие аэродромы старались делать у озер. Нет, логично ожидать узла связи в виде 1 или нескольких радиостанций в районе Нарочи уже осенью 41г. и уж точно - весною 42г., когда заработал полський узел связи в Серебрянном Бору.

Еще одно свидетельство о соглашении ГРУ-польская разведка:
"30 ліпеня 1941 г. савецкі пасол у Лондане Іван Майскі і генерал Уладыслаў Сікорскі падпісалі пагадненне пра нармалізацыю адносінаў паміж урадамі СССР і Польшчы і сумеснай барацьбе з Германіяй. У сітуацыі, калі Польшча стала перакідным мастом з Германіі на Усходні фронт, узрастала і роля ЗВЗ. Пра гэта сведчыць і тое, што па радыёстанцыі "Вісла" была ўстаноўлена прамая радыёсувязь паміж кіраўніцтвам ЗВЗ і камандаваннем Чырвонай Арміі."

Что это за радиостанция "Висла"?

Прикидываю, так вот.

***

У новых абставінах
"Ціхацёмныя"
"Вахляж"*
"Вахляж". Участак III.
"Вахляж". Участак IV. Мінскі кірмаш
"Вахляж". Участак IV. Мінская трагедыя
"Вахляж". Участак V.
У новых абставінах
Да канца 1940 г. штабам генерала Стэфана Равецкага ("Грота") у Варшаве быў падрыхтаваны план практычных дзеянняў ЗВЗ. План атрымаў назву "Аператыўны рапарт 54". Ён прадугледжваў, што:

- Польшча будзе вызвалена ў выніку ваенных аперацыяў заходніх саюзнікаў:

- напярэдадні паражэння Германіі ў Польшчы ўспыхне ўсенароднае паўстанне. Меркавалася, гэта будзе аднаразовая ўзброеная акцыя, на першапачатковым этапе - у сярэдняй Польшчы. Гэтаму павінны былі спадарожнічаць разбурэнні камунікацый і сувязі. Пасля перыяду самастойных дзеянняў (два-тры дні) паўстанне намячалася ўзмацніць дапамогаю з паветра - скідваннем зброі, боепрыпасаў і дэсантаў часцей польскіх узброеных сілаў на Захадзе;

- галоўная мэта паўстання - узяцце ўлады ў свае рукі на ўсіх землях у рамках граніцаў да верасня 1939 г. У тым ліку і на "Крэсах Всходніх". (Чужая зямля, як бачна, стала сваёю. Лёгка гісторыя забываецца!)

У аснове плана ляжаў загад генерала Уладыслава Сікорскага, прэм'ера эмігранцкага ўрада і вярхоўнага галоўнакамандуючага польскімі ўзброенымі сіламі, ад 18 чэрвеня 1940 г. Ён прадпісваў ўстрымлівацца да пары да часу ад ваенных дзеянняў, што адпавядала канцэпцыі "двух ворагаў", паводле якой Германія і СССР павінны былі абяскровіць сябе ў будучай вайне, а да таго часу дзейнасць ЗВЗ абмяжоўвалася сабатажам і разведкаю.

21 студзеня кур'ер па асобных даручэннях паміж Варшавай і Лонданам палкоўнік Казімір Іранэк-Асмецкі накіраваўся з гэтым планам на берагі Тэмзы. На стол генерала Сікорскага "Аперацыйны рапарт 54" лёг ажно 25 чэрвеня 1941 г., калі ўжо немцы напалі на СССР. Гэта істотна мяняла ваенна-палітычную сітуацыю, рабіла поўнасцю неактуальным план штаба "Грота". Трэба адзначыць, і пасля нашэсця немцаў на нашу краіну, стратэгія і тактыка польскага ўрада ў Лондане абапіралася на ваенную канцэпцыю Вялікабрытаніі, якая ў той момант яшчэ не прадугледжвала адкрытай узброенай барацьбы з акупантамі.

30 ліпеня 1941 г. савецкі пасол у Лондане Іван Майскі і генерал Уладыслаў Сікорскі падпісалі пагадненне пра нармалізацыю адносінаў паміж урадамі СССР і Польшчы і сумеснай барацьбе з Германіяй. У сітуацыі, калі Польшча стала перакідным мастом з Германіі на Усходні фронт, узрастала і роля ЗВЗ. Пра гэта сведчыць і тое, што па радыёстанцыі "Вісла" была ўстаноўлена прамая радыёсувязь паміж кіраўніцтвам ЗВЗ і камандаваннем Чырвонай Арміі.

Лонданскае пагадненне "Майскі-Сікорскі" не прывяло да фундаментальных пераменаў у стратэгіі ўрада Сікорскага. Ён у далейшым разлічваў на вызваленне Польшчы заходнімі саюзнікамі. Альбо пры іх рашальным удзеле. ЗВЗ па-ранейшаму прадпісвалася не ўступаць у актыўную ўзброеную барацьбу з акупантамі, прытрымлівацца прынцыпу "эканоміі крыві", што, пэўна, можна зразумець. За аднаго ліквідаванага немца расстрэльвалі 10-15 палякаў Абмежаваная барацьба, засяроджванне намаганняў на падрыхтоўцы ўсеагульнага ўзброенага паўстання, разведка, сабатаж, дыверсіі - такім заставаўся дыяпазон дзейнасці ЗВЗ у 1941 г., калі на вялізным фронце ад Баранцавага да Чорнага мораў кіпела барацьба, калі СССР фактычна сцякаў крывёю.

Узгадненне пачынанняў ЗВЗ з ваеннымі планамі Вялікабрытаніі было ўскладзена на англійскую службу Special Orqanization Executive (SOE) - (Упраўленне спецыяльнымі аперацыямі), створаную летам 1940 г. у рамках ваенна-эканамічнага міністэрства. 3 1940 г. з ёю цесна супрацоўнічаў 4-ы аддзел* штаба польскага вярхоўнага галоўнакамандавання ў Лондане. SOE рэалізавала стратэгію брытанскай ваеннай палітыкі, у тым ліку - вызначала накірункі ЗВЗ - АК, ускладала на першапачатковай стадыі гітлераўскага нашэсця на СССР на іх арганізацыю разведкі, дыверсіяў і сабатажу. Гэта былі галоўныя задачы палякаў. Павел Марыя Лісевіч у кнізе "Безіменныя" гаворыць пра той перыяд, у прыватнасці, наступнае: "Англійская разведка развівала сваю дзейнасць не толькі на тэрыторыі Польшчы. Існуюць сляды англійскай разведкі, скіраваныя на Савецкі Саюз".

* Аддзел, які непасрэдна займаўся каардынацыяй падпольнага руху ў Польшчы і адказваў за сувязь Варшавы з Лонданам.

Тое, што рыцары плашча і шпагі туманнага Альбіёна, здаўна, мякка кажучы, былі нераўнадушныя да сакрэтаў СССР, у часе Вялікай Айчыннай вайны таксама, хоць дзяржавы і выступалі саюзнікамі ў барацьбе супраць немцаў, ні для каго не навіна. Павел Марыя Лісевіч падкрэслівае другое: англійская сакрэтная служба ў сваім імкненні пранікнуць на акупаваную немцамі тэрыторыю Савецкага Саюза выкарыстоўвала магчымасці разведкі ЗВЗ - АК. Гэта ведалі ўсе. Асабліва чэкісты. Гэтая акалічнасць вельмі важная для разумення таго, чаму ў будучым з лютаю зацятасцю органы савецкай контрразведкі праследавалі асабліва тых акаўцаў, якія прайшлі падрыхтоўку ў Англіі і былі дэсантаваныя на самалётах у Польшчу, а адтуль перакінуты на Беларусь, Літву і на Украіну, і прычым не толькі разведчыкаў.

Значную частку разведвальнай сеткі былога 2-га аддзела генштаба Войска Польскага перанялі ЗВЗ - АК. Сюды ў ходзе аб'яднання сілаў польскага падполля былі перададзены разведвальныя падраздзяленні іншых канспіратыўных арганізацыяў, напрыклад, спецгрупа "Мушкецёры", створаная капітанам Стэфанам Віткоўскім ("Тэнчыньскі"). Гэтая група мела непасрэдны кантакт з англійскай разведкай. Сетка разведкі ЗВЗ - АК ахоплівала Польшчу, Трэці рэйх і яго саюзнікаў, а таксама акупаваную тэрыторыю СССР. Разведаддзелам штаба ЗВЗ - АК па чарзе кіравалі: падпалкоўнік Вацлаў Бэрка, падпалкоўнік Мар'ян Дробік, палкоўнік Казімір Іранэк-Асмецкі.

Стратэгічная разведка ЗВЗ - АК з дапамогаю тэрытарыяльных разведорганаў сістэматычна збірала ваенную, эканамічную, палітычную і тэхнічную інфармацыю, яна аналізавалася ў ваенна-даследчым бюро 2-га аддзела штаба (кіраваў падпалкоўнік Богдан Зяліньскі). У ходзе аналізу ўдавалася расшыфроўваць важныя рашэнні камандавання вермахта.

Сістэматычныя назіранні за перамяшчэннем часцей вермахта па тэрыторыі Польшчы не толькі дазволілі "вылічыць" тэрмін удару па СССР, але і ўстанавіць на 70 працэнтаў дыслакацыю і накірункі наступлення нямецкіх ударных груповак. Усе вынікі гэтага аналізу напярэдадні нападзення фашысцкай Германіі на СССР былі перададзены ў штаб вярхоўнага галоўнакамандуючага польскімі ўзброенымі сіламі ў Лондане.

У 1941-1943 гг. істотную ролю адыгрывала разведка на важнейшых транспартных магістралях. Пастаяннае назіранне за перамяшчэннямі нямецкіх войскаў і тэхнікі ў бок фронту і назад давалі магчымасць здабываць інфармацыю пра намеры немцаў.

Разведка ЗВЗ - АК раскрыла нямецкую шыфравальную сістэму. Было ўстаноўлена, што лічбы ад 100000 да 300000 азначалі ваенны эшалон з жывой сілай, звыш 300000 - з тэхнікай і амуніцыяй, звыш 600000 - эшалоны з фронту, у тым ліку з раненымі. Былі таксама ўстаноўлены кодавыя назвы перамяшчэння часцей вермахта на фронт і з фронту, Напрыклад, разведцы ЗВЗ - АК стала вядома, што перакідка танкавай дывізіі "Герман Герынг" у перыяд з 29 сакавіка да 2 красавіка з паўднёвай Францыі праз Львоў на Усходні фронт адбывалася пад кодавай назвай "Брунгільда", што для гэтага трэба 75 эшалонаў і г. д.

Дзякуючы скрупулёзнаму аналізу перамяшчэнняў па чыгунках і шасейных магістралях, АК патрафіла зарыентавацца, што кірунак нямецкага наступлення ў 1942 г.- не Масква, а паўднёвая частка Усходняга фронту. Пра маштабы разведкі на лініях камунікацыяў сведчыць той факт, што толькі за першы квартал 1944 г. было зарэгістравана 15107 ваенных эшалонаў, прычым вызначылі, што 8520 з іх накіроўваюцца на фронт.

Разведцэнтр ЗВЗ - АК тэрыторыю СССР, прылеглую да лініі фронту, падзяліў на "экспазітуры", участкі, якія ў сваю чаргу складаліся з "пляцувак" (разведвальных пастоў) - пастаянных і рухомых. Пляцуўкі рухаліся ўслед за лініяй фронту. Для каардынацыі ўсёй работы на ўсходнім накірунку ў разведцэнтры быў створаны сектар "Усход" пад кодавай назвай "ВВ-72", пазней -"Пральня". Рэзідэнтуры Варшаўскага цэнтра знаходзіліся ў Беластоку, Брэсце, Львове, Цярнопалі, Станіславе (Івана-Франкоўск). Участак-1 (паўночны) ахопліваў паўночную частку Палесся, а таксама тэрыторыю ад Дзвіны да Ленінграда. Кіраўніцтва ўчастка-1 знаходзілася ў Баранавічах. Участак-2 з цэнтрам у Вільні ахопліваў на поўначы Дынебург (Дзвінск, Даўгаўпілс), а далей на Усход - Полацк, Віцебск, Смаленск. Рэзідэнтамі ў Вільні па чарзе з'яўляліся: ротмістр Томаш Зан ("Олесь"), ротмістр Гіцэвіч, паручнік Францішак Мішчак ("Сільва").

Між іншым, толькі праз шмат гадоў пасля вайны шырокай польскай грамадскасці стала вядома, што віленская разведка ЗВЗ - АК спрабавала пранікнуць у тайну нямецка-літоўскіх перагавораў летам 1939 г. Аб гэтым сведчыць нядаўна адкрыты архіў былога ўпраўлення бяспекі ў Быдгошчы. Восенню 1949 г. тут адбыўся судовы працэс над трыма афіцэрамі АК - Вітольдам Мільвідам, Ежы Лазіньскім і Уладыславам Субартовічам, супрацоўнікамі контрразведкі Віленскага штаба АК з так званай групы "Цэцылія". 3 верасня 1949 г. усе трое былі прыгавораны да смяротнага пакарання, 12 лістапада таго ж года расстраляны. Захаваліся матэрыялы следства па іх справе.

На адным з допытаў падпаручнік Мільвід расказаў аб безвыніковых пошуках арыгінала нейкага тайнага пагаднення паміж Літвой і немцамі летам 1939 г. Вітольд Мільвід сцвярджаў, што ў червені 1943 г. пісьменнік, член дыверсійнай віленскай групы Сяргей Пясэцкі даведаўся ад знаёмага журналіста і пісьменніка Юзэфа Мацкевіча (пра яго ўпамінаецца ў раздзеле "Віленская канспірацыя" гэтае кнігі), што ардынатар Віленскай епархіі, епіскап Ратайкіс хавае ў сваім прыватным архіве па вул. Велькай якісьці тайны дакумент. Меркавалася, гэта быў тэкст тайнага дагавора паміж трэцім рэйхам і Літвой, па якім Германія гарантавала далучэнне да Літвы Вільні і Віленшчыны. Пры гэтым немцамі вылучалася ўмова, у адпаведнасці з якой урад Літвы згаджаўся на стварэнне на гэтай тэрыторыі нямецкіх ваенных базаў. Дагавор меркавалася падпісаць летам 1939 г., мабыць, у часе візіту Гітлера ў Клайпеду.

Безумоўна, такую інфармацыю разведка АК не магла прапусціць міма вушэй. Загад быў адназначны: дакумент трэба выкрасці. Для даследавання тапаграфіі прылеглай мясцовасці, распазнання плана схемы будынку ў рэзідэнцыю епіскапа накіравалася разведчыца "Люцына" (прозвішча невядома). Каб сабраць неабходныя звесткі пра размяшчэнне пакояў, абстаноўцы ў кватэры ардынатара, трэба было прыдумаць важную прычыну для візіту. "Люцына" сказала, што прыйшла параіцца наконт скасавання шлюбу. Але далей канцылярыі яе не пусцілі. Тады ў рэзідэнцыю епіскапа паспрабаваў прабрацца сам Сяргей Пясэцкі. Яму таксама не пашанцавала.

Канешне, у той час у Вільні ніхто не падазраваў пра існаванне, а тым больш - змест , тайнага пратаколу "Молатаў-Рыбентроп". Згодна з яго першапачатковым варыянтам ад 23 жніўня 1939 г., як вядома, Літва павінна была апынуцца ў сферы нямецкага ўплыву, у сувязі з чым інтарэсы Літвы на Віленшчыне прызнаваліся Германіяй і Літвой.

Пазней немцы адракліся - узамен на Люблінскае ваяводства - ад "апекі" над Літвой, гэта адлюстравалася ў пагадненні аб граніцах, заключаным з СССР 28 верасня 1939 года. Як было на самай справе з тайнымі перагаворамі паміж Германіяй і Літвой, ці існавала дамоўленасць на гэты конт паміж Гітлерам і Сметона, на жаль, яшчэ не высветлена да цяперашняга часу.

3 участка-2 (віленскага) восенню 1941 г. быў выдзелены самастойны ўчастак-2А з цэнтрам у Мінску, якім спачатку кіраваў ротмістр Юзэф Сьфіда ("Юстын"), а пазней, з красавіка 1942 г., інжынер-хімік педагог Гражына Ліпіньска ("Данута"). Абавязкі сувязной мінскай рэзідэнтуры выконвала на пачатку Яўгеня Рубан, з якой "Юстын" яшчэ ў 1939-1940 гг. сумесна партызаніў у атрадзе легендарнага ў Польшчы маёра "Хубала".

Пра "Дануту" хацелася б сказаць асобна. Яшчэ ў даваенны час, студэнткаю, а затым асістэнткаю Варшаўскага політэхнічнага інстытута, яна пазнаёмілася з выкладчыкам гэтай ВНУ прафесарам Вацлавам Іваноўскім - вядомым дзеячам беларускага нацыяналістычнага руху. У 1938/39 навучальным годзе працавала ў Гародні дырэктарам гарадскога вытворчага аб'яднання для жаночых школаў. 3 восені 1939 г. - актыўная ўдзельніца Гродзенскага падполля. Канспіратыўная арганізацыя была разбіта органамі НКУС у 1939 г., яе члены арыштаваны і асуджаны ваенным трыбуналам. Тэрмін пакарання Гражына адбывала ў Мінскай турме. У чэрвені 1941 г. у час эвакуацыі турмы на Усход адважнай маладзіцы ўдалося ўцячы. Вярнулася ў Варшаву.

Тым часам Вацлаў Іваноўскі апынуўся ў Мінску, немцы прызначылі яго бургамістрам горада. Лічыўся адной з галоўных фігур у асяродку беларускіх дзеячаў. Зімой 1942 г., будучы па нейкіх справах у Варшаве, выпадкова сустрэў Гражыну Ліпіньску і прапанаваў ёй працу ў Мінскай гарадской управе. "Данута", якая пад той час была звязана, у рамках канспіратыўнай работы, з разведкай АК, са згоды свайго кіраўніцтва прыняла прапанову Іваноўскага і, здабыўшы верагодныя дакументы, пачала працу ў Мінскай гарадской управе і... адначасова ў разведцы. Пасля арышту немцамі ў сакавіку 1942 г. "Юстына" ўзначаліла разведвальны ўчастак-2А. Гэтую функцыю паспяхова выконвала да 3 ліпеня 1944 г.- моманту вызвалення Мінска ад фашыстаў. Была арыштавана органамі НКДБ. У Польшчу вярнулася ў 1956 г. У 80-я гады напісала кнігу ўспамінаў "Калі я забуду пра іх...", прысвечаную перыпетыям ваеннага жыцця. Назва кнігі даволі шматзначная: хачу і не магу забыць ваеннае ліхалецце; дарагія людзі памятаюцца заўжды; калі я забуду пра іх - будзе дрэнна мне...

Такім чынам, ужо на пачатку Вялікай Айчыннай вайны польскія разведвальныя пасты былі створаны на лініі Рыга - Даўгаўпілс - Мінск - Мазыр - Жытомір - Вінніца. Як сведчыць Павел Марыя Лісевіч, яшчэ ў чэрвені 1941 г. адзін з кіраўнікоў Варшаўскага разведцэнтра падпалкоўнік Францішак Герман даў заданне паручніку Аляксандру Куніцкаму, які ў той час быў рэзідэнтам разведкі ЗВЗ у Брэсце, перакінуць на акупіраваную тэрыторыю СССР трох сувязных сектара "ВВ-72" з радыёстанцыяй. Непасрэдна перакідку сувязных арганізаваў Тадэвуш Шчур ("Дуда"), ён уладкаваў іх на працу ў ваенную аўтакалону на пасады аўтамеханікаў. Іх залічылі ў склад нямецкай часці, якая накіроўвалася на паўднёвы ўчастак Усходняга фронту. У выніку польскія разведчыкі амаль легальна дабраліся ў раён Растова-на-Доне, дзе эфектыўна вялі разведвальную работу.

Для сувязі польскіх разведгруп з цэнтрам выкарыстоўваліся розныя нямецкія фірмы, якія працавалі на вермахт, а таксама ваенна-будаўнічая арганізацыя Тодт, у якую прымалі на працу і палякаў. Дастаткова сказаць, што з 1 сакавіка 1942 г. па 29 лютага 1944 г. на акупаваную немцамі тэрыторыю СССР было выслана каля 2300 кур'ераў варшаўскага разведцэнтра. Нядрэнна была наладжана і радыёсувязь. Пачынаючы з чэрвеня 1943 г. сувязь камандавання АК з абшарамі і акругамі адбывалася з дапамогай радыёцэнтра "Порт", які дзейнічаў у Англіі, а пад канец 1943 г. гэтыя функцыі пераняў радыёцэнтр "Ютшэнка"* на тэрыторыі Італіі. Рэзідэнтура стратэгічнай разведкі ўчастка 2А ў Мінску мела сваю радыёстанцыю. Такімі радыёстанцыямі валодалі таксама валынская і харкаўская рэзідэнтура.

* Ранішняя зорка.

Побач з разведкай далёкага радыуса дзеяння ў акругах ЗВЗ - АК былі арганізаваныя лакальныя разведгрупы. Напрыклад, у Навагрудскай акрузе гэта была самастойная служба, якая падпарадкоўвалася толькі каменданту. Узначальваў яе падпаручнік Стэфан Федаровіч. У Віленскай акрузе разведвальная ячэйка была створана ў рамках Бюро інфармацыі і прапаганды (БІП), прымаючы пад увагу добрую тэхнічную і паліграфічную базы бюро.

Па ацэнках польскіх даследчыкаў, эфект працы разведкі ЗВЗ - АК на ўсходнім накірунку быў надзвычай прадукцыйны. Яна сістэматычна давала камандаванню поўнае ўяўленне пра дзеянні нямецкіх сухапутных і паветраных сілаў на гэтым фронце, а таксама пра ваенна-эканамічны патэнцыял ворага па-за ўсходнімі граніцамі рэйха. Работа разведкі ЗВЗ - АК атрымала высокую ацэнку англійскай Інтэліджэнс Сервіс: "Польская разведка з'яўляецца нашай найлепшай крыніца інфармацыі, датычнай усходняга фронту" (С. Карбоньскі. Польская падпольная дзяржава. Парыж. 1975). Ацэнка польскай разведкі савецкімі разведчыкамі нам невядома. Нават у час вайны з немцамі ў большай ступені гэта былі праціўнікі, чым саюзнікі, а праціўнікі, як вядома, адзін аднаго хваліць не любяць.
Tags: Украинские коллаборанты
Subscribe
  • Post a new comment

    Error

    default userpic

    Your reply will be screened

    Your IP address will be recorded 

    When you submit the form an invisible reCAPTCHA check will be performed.
    You must follow the Privacy Policy and Google Terms of use.
  • 0 comments